Η Επιτροπή προτείνει «σταδιακή ένταξη» υποψήφιων χωρών στην ενιαία αγορά – προτεραιότητα σε Ουκρανία, Μολδαβία, Αλβανία, Μαυροβούνιο
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατάρτισε σχέδιο πρότασης για «σταδιακή ένταξη» (gradual integration) των υποψήφιων προς ένταξη χωρών στην ενιαία αγορά της ΕΕ, με ανταλλαγή χωρίς εμπόδια και πρόσβαση σε ερευνητικά προγράμματα, ενώ οι αιτήσεις τους βρίσκονται ακόμη υπό επεξεργασία. Οι οδικοί χάρτες προτεραιότητας προτείνονται για την Ουκρανία, τη Μολδαβία, την Αλβανία και το Μαυροβούνιο. Τα οικονομικά οφέλη συνδέονται με τη στήριξη των εξωτερικών πολιτικών στόχων της ΕΕ και την αποτροπή διαρροής κρίσιμων τεχνολογιών σε αντίπαλα κράτη. Η τυπική παρουσίαση ορίστηκε για τις 6 Οκτωβρίου και οι λεπτομέρειες θα συζητηθούν στη σύνοδο κορυφής των Βρυξελλών στις 15–16 Οκτωβρίου.
Βασικά σημεία
- Η Επιτροπή προτείνει μοντέλο «σταδιακής ένταξης» με εμπόριο χωρίς φραγμούς και πρόσβαση σε προγράμματα της ΕΕ για τις υποψήφιες χώρες.
- Οδικοί χάρτες προτεραιότητας προβλέπονται για Ουκρανία, Μολδαβία, Αλβανία και Μαυροβούνιο· οι διαδικασίες για Βόρεια Μακεδονία, Κόσοβο, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Σερβία και Τουρκία καθυστερούν.
- Τα οικονομικά οφέλη εξαρτώνται από τη στήριξη των εξωτερικών πολιτικών στόχων της ΕΕ και την αντίσταση σε «εχθρικά κράτη» (ρητά Ρωσία και Κίνα) και βιομηχανικούς ανταγωνιστές.
- Η πρόσβαση σε ευαίσθητους τομείς (ημιαγωγοί, τεχνητή νοημοσύνη, κβαντικές τεχνολογίες, βιοτεχνολογία, διάστημα) συνδέεται με έλεγχο επενδύσεων, ελέγχους εξαγωγών, εφαρμογή κυρώσεων και προστασία κρίσιμων τεχνολογιών.
- Σε περίπτωση παραβίασης των υποχρεώσεων ή οπισθοδρόμησης στη δημοκρατία και το κράτος δικαίου, η πρόσβαση στην αγορά μπορεί να ανασταλεί ή να ανακληθεί.
- Η Επιτροπή προτείνει απλούστευση των διαδικασιών λήψης αποφάσεων στο εσωτερικό της ΕΕ, με συχνότερη χρήση ρητρών passerelle για ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία αντί ομοφωνίας σε κυρώσεις, αντιδράσεις σε κρίσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αποστολές πολιτών.
- Καμία νέα χώρα δεν έχει ενταχθεί στην ΕΕ μετά την Κροατία το 2013.
- Η τυπική παρουσίαση της «προενταξιακής στρατηγικής» ορίστηκε για τις 6 Οκτωβρίου και οι ηγέτες της ΕΕ θα συζητήσουν τη νέα στρατηγική στη σύνοδο κορυφής των Βρυξελλών στις 15–16 Οκτωβρίου.
Γιατί έχει σημασία
Πρόκειται για θεμελιώδη αναθεώρηση της πολιτικής διεύρυνσης μετά από περισσότερο από μία δεκαετία χωρίς νέα μέλη, καθώς η Κροατία ήταν η τελευταία χώρα που προσχώρησε το 2013. Η Ουκρανία, μαζί με τη Μολδαβία, την Αλβανία και το Μαυροβούνιο, αποκτά ταχύτερη πρόσβαση στην ενιαία αγορά, ενώ τα οικονομικά οφέλη συνδέονται ρητά με τη συμμόρφωση προς τους εξωτερικούς στόχους της ΕΕ και την αποτροπή διαρροής τεχνολογίας στη Ρωσία και την Κίνα. Παράλληλα, η πρόταση συνοδεύεται από εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που στοχεύουν στον περιορισμό του δικαιώματος βέτο, ζήτημα που αναδείχθηκε μετά τα αδιέξοδα που προκάλεσε η Ουγγαρία υπό τον Βίκτορ Όρμπαν.
Τι συνέβη
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατάρτισε σχέδιο πρότασης για τη «σταδιακή ένταξη» των υποψήφιων χωρών στην ενιαία αγορά, με εμπόριο χωρίς φραγμούς και πρόσβαση σε ερευνητικά προγράμματα της ΕΕ κατά τη διάρκεια επεξεργασίας των αιτήσεών τους. Η πρόταση αναπτύχθηκε υπό τον συντονισμό του κύριου συμβούλου της προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλας φον ντερ Λάιεν, Αλεξάντερ Ανταμ, πρώην συνεργάτη του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν. Προτεραιότητα στους οδικούς χάρτες για επιταχυνόμενη προσέγγιση δίνεται στην Ουκρανία, τη Μολδαβία, την Αλβανία και το Μαυροβούνιο, ενώ για τη Βόρεια Μακεδονία, το Κόσοβο, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τη Σερβία και την Τουρκία η διαδικασία καθυστερεί.
Κεντρική απαίτηση του Βρυξελλών είναι η πλήρης στήριξη των εξωτερικών πολιτικών στόχων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της αντίστασης σε «εχθρικά κράτη» και βιομηχανικούς ανταγωνιστές, με τη Ρωσία και την Κίνα να αναφέρονται ρητά. Η πρόσβαση σε ευαίσθητους τομείς – ημιαγωγοί, τεχνητή νοημοσύνη, κβαντικές τεχνολογίες, βιοτεχνολογία και διάστημα – προϋποθέτει συντονισμό στον έλεγχο ξένων επενδύσεων, αυστηρούς ελέγχους εξαγωγών, εφαρμογή των κυρώσεων της ΕΕ και προστασία κρίσιμων τεχνολογιών. Σε περίπτωση παραβίασης αυτών των υποχρεώσεων ή οπισθοδρόμησης στη δημοκρατία και το κράτος δικαίου, η πρόσβαση στην αγορά μπορεί να ανασταλεί ή να ανακληθεί.
Η Επιτροπή προτείνει επίσης την απλούστευση των εσωτερικών διαδικασιών λήψης αποφάσεων της ΕΕ, μέσω συχνότερης χρήσης των ρητρών passerelle για ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία αντί ομοφωνίας, σε τομείς όπως οι κυρώσεις, η αντίδραση σε κρίσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οι αποστολές πολιτών σε ζώνες συγκρούσεων. Η τυπική παρουσίαση της πρότασης, που ονομάζεται «προενταξιακή στρατηγική», ορίστηκε για τις 6 Οκτωβρίου, ενώ οι λεπτομέρειες θα συζητηθούν στη σύνοδο κορυφής των Βρυξελλών στις 15–16 Οκτωβρίου.
Ιστορικό
Η Ουκρανία και η Μολδαβία έλαβαν καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας τον Ιούνιο του 2022. Το Δεκέμβριο του 2023, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων και οι δύο χώρες, που ήδη ανοίγουν διαπραγματευτικά κεφάλαια, συμμετέχουν στο καθεστώς «Roaming ως στο σπίτι» και έχουν ολοκληρώσει τον συγχρονισμό των ενεργειακών τους δικτύων με το ευρωπαϊκό σύστημα – παραδείγματα που η Επιτροπή επικαλείται ως επιτυχημένη σταδιακή ένταξη. Το Μαυροβούνιο αναμένεται να είναι η επόμενη χώρα που θα ενταχθεί στην ΕΕ, δυνητικά ως το 28ο μέλος το 2028 κατά τη διάρκεια της ιρλανδικής προεδρίας του Συμβουλίου. Καμία νέα χώρα δεν έχει ενταχθεί στην ΕΕ μετά την Κροατία το 2013.