Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτείνει μεταρρύθμιση για την κατάργηση των εθνικών βέτο στη διεύρυνση της ΕΕ

Γιατί έχει σημασία

Η μεταρρύθμιση θα αφαιρέσει από μεμονωμένα κράτη-μέλη της ΕΕ τη δυνατότητα να μπλοκάρουν υποψήφιες χώρες σε ενδιάμεσα στάδια της ενταξιακής διαδικασίας, επηρεάζοντας άμεσα την πορεία της Ουκρανίας προς την ένταξη. Περιγράφεται ως η μεγαλύτερη αλλαγή στην εσωτερική λειτουργία της ΕΕ την τελευταία δεκαετία, ενώ επεκτείνει την ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία σε κυρώσεις, ανθρώπινα δικαιώματα, άμυνα και ασφάλεια και φοροδιαφυγή. Η υιοθέτηση της μεταρρύθμισης απαιτεί ομόφωνη συναίνεση και των 27 και αναμένεται να συναντήσει αντιδράσεις.

Τι συνέβη

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζει πακέτο μεταρρύθμισης του μηχανισμού λήψης αποφάσεων της ΕΕ, ώστε να παρακάμπτονται τα εθνικά βέτο και να διευκολυνθεί η διεύρυνση του μπλοκ πέραν των 30 μελών. Η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα παρουσιάσει το σχέδιο την επόμενη εβδομάδα μαζί με τη συνολική στρατηγική διεύρυνσης, χωρίς να χρειαστεί τροποποίηση της Συνθήκης της Λισαβόνας. Τα σχέδια προβλέπουν την ενεργοποίηση «ρυθμίσεων-γεφυρών» (passerelle clauses), που θα αντικαθιστούν την ομοφωνία με ειδική πλειοψηφία — 15 κράτη που εκπροσωπούν τουλάχιστον το 65% ή τα δύο τρίτα του πληθυσμού του μπλοκ — σε ενδιάμεσα στάδια της ενταξιακής διαδικασίας, ενώ η έναρξη και η ολοκλήρωση της ένταξης θα εξακολουθήσουν να απαιτούν ομοφωνία.

Η ειδική πλειοψηφία προτείνεται επίσης να εφαρμοστεί σε κυρώσεις, ανθρώπινα δικαιώματα, άμυνα και ασφάλεια και καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Για τα κράτη που δεν επιθυμούν να χάσουν το δικαίωμα βέτο, το σχέδιο προβλέπει «φρένο έκτακτης ανάγκης» που θα μπορεί να ενεργοποιεί κυβέρνηση εφόσον θεωρεί ότι απειλούνται «ζωτικά εθνικά συμφέροντα». Μετά τη διεύρυνση μόνο τα δύο τρίτα των κρατών θα διαθέτουν δικό τους επίτροπο, γεγονός που στη σημερινή ΕΕ θα σήμαινε ότι 9 χώρες δεν θα εκπροσωπούνται στις Βρυξέλλες.

Τα νέα μέλη θα υποβληθούν σε δοκιμαστική περίοδο 10 ετών και άνω υπό ενισχυμένη εποπτεία των Βρυξελλών, θα υπογράφουν νομικά δεσμευτική δέσμευση να μην μπλοκάρουν αποφάσεις που έχουν συμφωνήσει τα υπόλοιπα κράτη, ενώ σε περίπτωση απόκλισης από δημοκρατικά και δικαστικά πρότυπα θα μπορούν να στερηθούν δικαιώματος ψήφου στο Συμβούλιο και να τους επιβληθούν κυρώσεις. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η Ουκρανία και η Μολδαβία είναι έτοιμες να ανοίξουν όλα τα διαπραγματευτικά κεφάλαια, με τον ρυθμό να εξαρτάται από την προεδρία του Συμβουλίου και τα κράτη-μέλη. Η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος ανακοίνωσε μηχανισμούς ελέγχου για τα νέα μέλη που θα υπαναχωρούν από μεταρρυθμίσεις ή θα μπλοκάρουν αποφάσεις. Η Επιτροπή ανέβαλε για τις 6 Οκτωβρίου την παρουσίαση της συνολικής αξιολόγησης των επιπτώσεων της διεύρυνσης, ενώ η μεταρρύθμιση καθοδηγείται από τον Αλεξάντερ Άνταμ, κορυφαίο σύμβουλο της προέδρου και πρώην συνεργάτη του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν.

Πώς το περιγράφουν οι ουκρανικές πηγές

Όλες οι πηγές που παρέχονται είναι ουκρανικά μέσα ενημέρωσης. Η κάλυψη εστιάζεται στις επιπτώσεις για το χρονοδιάγραμμα ένταξης της Ουκρανίας και στην προτεινόμενη παράκαμψη των εθνικών βέτο. Οι ουκρανικές αναφορές περιλαμβάνουν πρόσθετες λεπτομέρειες για τις διασφαλίσεις που προβλέπονται για τα υφιστάμενα μέλη («φρένο έκτακτης ανάγκης» για ζωτικά εθνικά συμφέροντα), τη «στάση» της διεύρυνσης μετά το 2013, τη θέση της Επιτροπής ότι η Ουκρανία και η Μολδαβία είναι έτοιμες να ανοίξουν όλα τα διαπραγματευτικά κεφάλαια, καθώς και τον ρόλο της επιτρόπου Διεύρυνσης Μάρτα Κος. Οι ουκρανικές πηγές τονίζουν επίσης την πρόταση για σταδιακή ένταξη των υποψηφίων στην ενιαία αγορά, με πρόσβαση σε ερευνητικά προγράμματα και συνεργασία σε ημιαγωγούς, κβαντικές τεχνολογίες, βιοτεχνολογία και διάστημα, ενώ σημειώνουν ότι η μεταρρύθμιση καθοδηγείται από κορυφαίο σύμβουλο της προέδρου της Επιτροπής με προηγούμενη θητεία στο γραφείο του Γάλλου προέδρου.

Πού διαφέρουν οι αναφορές

Οι πηγές διαφωνούν ως προς τον ακριβή ορισμό του ορίου ειδικής πλειοψηφίας: η μία εκδοχή αναφέρει 15 κράτη που εκπροσωπούν τουλάχιστον το 65% του πληθυσμού της ΕΕ, ενώ άλλη εκδοχή αναφέρει 15 κράτη που εκπροσωπούν τα δύο τρίτα του πληθυσμού του μπλοκ. Τα ουκρανικά μέσα ZN.UA, «Εβροπέισκα Πράβντα» και «Ουκραΐνσκα Πράβντα» παρουσιάζουν ελαφρώς διαφορετικές διατυπώσεις.

Ιστορικό

Η ΕΕ δεν έχει δεχθεί νέο μέλος από την ένταξη της Κροατίας το 2013. Πρόταση του Ιουνίου από τη Γερμανία, τη Γαλλία και τρεις ακόμη χώρες είχε προτείνει τον προσωρινό περιορισμό των δικαιωμάτων ψήφου των νέων μελών. Η Επιτροπή ανέβαλε για τις 6 Οκτωβρίου την παρουσίαση της ευρύτερης αξιολόγησης του πώς η διεύρυνση θα επηρεάσει τις πολιτικές της ΕΕ. Τέσσερις «πρωτοπόρες» υποψήφιες χώρες — Μαυροβούνιο, Ουκρανία, Μολδαβία και Αλβανία — θα λάβουν οδικούς χάρτες προς την ένταξη, ενώ η ένταξη Βόρειας Μακεδονίας, Κοσόβου, Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, Σερβίας και Τουρκίας περιγράφεται ως καθυστερημένη. Το πακέτο προβλέπει επίσης ότι τα νέα μέλη θα υποβληθούν σε δοκιμαστική περίοδο άνω των 10 ετών υπό ενισχυμένη εποπτεία και θα προσχωρήσουν στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία πριν από την ένταξη.