Τουρκία και ΟΗΕ οργανώνουν νέες διαπραγματεύσεις Ρωσίας-Ουκρανίας για κατάπαυση του πυρός στον Εύξεινο Πόντο
Η Τουρκία και ο ΟΗΕ οργανώνουν νέο γύρο συνομιλιών μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας για κατάπαυση του πυρός στον Εύξεινο Πόντο με στόχο την προστασία των εξαγωγών σιτηρών. Οι συναντήσεις έχουν προγραμματιστεί για τις αρχές Οκτωβρίου, με τη μεσολάβηση της ελβετικής ΜΚΟ «Κέντρο Ανθρωπιστικού Διαλόγου». Η πρωτοβουλία επιχειρεί να αναβιώσει τη συμφωνία του 2022, αλλά η Μόσχα έχει ήδη απορρίψει όλες τις σχετικές προτάσεις, σύμφωνα με χώρες-μεσολαβητές.
Βασικά σημεία
- Η Τουρκία και ο ΟΗΕ οργανώνουν νέες διαπραγματεύσεις Ρωσίας-Ουκρανίας για κατάπαυση του πυρός στον Εύξεινο Πόντο, με συναντήσεις στις αρχές Οκτωβρίου.
- Μεσολαβητής ορίστηκε η ελβετική ΜΚΟ «Κέντρο Ανθρωπιστικού Διαλόγου».
- Στο τέλος Σεπτεμβρίου, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, έγινε κλειστή συνάντηση εκκίνησης με τη συμμετοχή Τουρκίας, ΗΠΑ, ευρωπαϊκών χωρών, Ινδίας και Αιγύπτου.
- Οι συμμετέχοντες συζήτησαν μια «στενά οριοθετημένη και αμοιβαία διευθέτηση» που προβλέπει ελεύθερη εμπορική ναυσιπλοΐα και προστασία λιμενικών και ενεργειακών υποδομών.
- Η Ρωσία εμμένει σε όρους, μεταξύ άλλων χαλάρωση κυρώσεων και στρατιωτικές παραχωρήσεις από την Ουκρανία· ο Λαβρόφ χαρακτήρισε την επιστροφή στη συμφωνία του 2022 «απολύτως απαράδεκτη και μη ρεαλιστική».
- Από τις 22 Ιουλίου, η διακίνηση φορτίων στα λιμάνια της Μεγάλης Οδησσού μειώθηκε κατά περισσότερο από 15 φορές, ενώ 1.173 λιμενικές υποδομές και 274 πολιτικά πλοία έχουν υποστεί ζημιές από την έναρξη της πλήρους εισβολής.
- Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης σίτου σημείωσαν τον Αύγουστο τριετές υψηλό· Ρωσία και Ουκρανία μαζί καλύπτουν πάνω από το ένα τέταρτο του παγκόσμιου εμπορίου σίτου.
Γιατί έχει σημασία
Μια νέα συμφωνία για τον Εύξεινο Πόντο θα προστάτευε τις εξαγωγές ουκρανικών σιτηρών, λιπασμάτων και τροφίμων από τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας σε μια περίοδο που τα ρωσικά πλήγματα έχουν περιορίσει απότομα τις αποστολές και έχουν ωθήσει τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης σίτου σε τριετές υψηλό. Ρωσία και Ουκρανία καλύπτουν από κοινού πάνω από το ένα τέταρτο του παγκόσμιου εμπορίου σίτου, και η διατάραξη της ναυσιπλοΐας έχει άμεσες επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια χωρών με μεγάλη εξάρτηση, όπως η Αίγυπτος, που δεν έχει παραλάβει σιτηρά από τη Μαύρη Θάλασσα εδώ και περίπου ένα μήνα. Οι συνομιλίες δοκιμάζουν αν μπορεί να αναβιώσει το πλαίσιο της συμφωνίας του 2022 και αν η Μόσχα θα δεχτεί τους όρους των μεσολαβητών — η ίδια απαιτεί χαλάρωση κυρώσεων και στρατιωτικές παραχωρήσεις από την Ουκρανία. Στις διαπραγματεύσεις συμμετέχουν πολλές μεσαίες και μεγάλες δυνάμεις —Τουρκία, ΟΗΕ, ΗΠΑ, ευρωπαϊκές χώρες, Αίγυπτος και Ινδία— καθιστώντας το αποτέλεσμα σημαντικό για την ευρύτερη διπλωματία γύρω από τον πόλεμο.
Τι συνέβη
Η Τουρκία και ο ΟΗΕ οργανώνουν νέο κύκλο διαπραγματεύσεων μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας με στόχο κατάπαυση του πυρός στον Εύξεινο Πόντο και την προστασία των εξαγωγών σιτηρών. Οι συναντήσεις έχουν προγραμματιστεί για τις αρχές Οκτωβρίου, με μεσολαβητές εκπροσώπους της ελβετικής ΜΚΟ «Κέντρο Ανθρωπιστικού Διαλόγου». Η πρωτοβουλία εκκινήθηκε τον Σεπτέμβριο και στο τέλος του μήνα, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, πραγματοποιήθηκε κλειστή συνάντηση με τη συμμετοχή αξιωματούχων από Τουρκία, ΗΠΑ, ευρωπαϊκές χώρες, Ινδία και Αίγυπτο. Σύμφωνα με έγγραφο που είδε το Bloomberg, οι συμμετέχοντες συζήτησαν μια «στενά οριοθετημένη και αμοιβαία διευθέτηση» που θα προβλέπει ελεύθερη εμπορική ναυσιπλοΐα και προστασία λιμενικών και ενεργειακών υποδομών. Η πρωτοβουλία επιχειρεί να αναβιώσει τη «Μαύρης Θάλασσας Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά» του 2022, η οποία είχε διαρκέσει περίπου έναν χρόνο πριν η Ρωσία αποχωρήσει. Η Ρωσία έχει θέσει αυστηρούς όρους, μεταξύ άλλων χαλάρωση κυρώσεων και στρατιωτικές παραχωρήσεις από την Ουκρανία, ενώ ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ χαρακτήρισε την επιστροφή στη συμφωνία του 2022 «απολύτως απαράδεκτη και μη ρεαλιστική». Ο Ουκρανός υπουργός Αγροτικής Πολιτικής Ταράς Βισότσκι δήλωσε ότι δεν βλέπει θετικά σήματα για εκεχειρία στα σιτηρά τους επόμενους μήνες, και σύμφωνα με χώρες-μεσολαβητές η Μόσχα απορρίπτει όλες τις προτάσεις.
Πώς το περιγράφουν οι ουκρανικές πηγές
Οι ουκρανικές πηγές πλαισιώνουν την είδηση γύρω από τη διπλωματική πρωτοβουλία για αναβίωση του «διαδρόμου σιτηρών» και τονίζουν την εποικοδομητική στάση του Κιέβου: ο υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα δήλωσε ότι η Ουκρανία εξετάζει τέσσερις προτάσεις κατάπαυσης του πυρός —από ΗΠΑ, Ινδία, Τουρκία και Αίγυπτο— και είναι έτοιμη να στηρίξει μια ενεργειακή και μια μαύρης-θάλασσας κατάπαυση μόνο ως ενιαίο πακέτο. Παράλληλα, οι πηγές αναδεικνύουν το ανθρώπινο και οικονομικό κόστος των ρωσικών πληγμάτων στις λιμενικές υποδομές: 1.173 λιμενικές εγκαταστάσεις και 274 πολιτικά πλοία έχουν υποστεί ζημιές από την έναρξη της πλήρους εισβολής, ενώ από τις 22 Ιουλίου η διακίνηση φορτίων στα λιμάνια της Μεγάλης Οδησσού έχει μειωθεί κατά περισσότερο από 15 φορές. Οι πηγές καταγράφουν επίσης τις αντικρουόμενες ενδείξεις —τον ισχυρισμό Ερντογάν περί «θετικής» απάντησης Ζελένσκι έναντι της δυσπιστίας Βισότσκι— για να υπογραμμίσουν την αβεβαιότητα της έκβασης. Χαρακτηρίζουν δε τη δήλωση Πούτιν ότι η πρόταση διακοπής των πληγμάτων σε πλοία με αντάλλαγμα τη διακοπή των ουκρανικών επιθέσεων σε ρωσικά διυλιστήρια «παράλογη/χωρίς νόημα», πλαισιώνοντάς την ως άρνηση της Μόσχας να αποκλιμακώσει.
Πώς το περιγράφουν οι διεθνείς πηγές
Η διεθνής κάλυψη τονίζει τον κίνδυνο επισιτιστικής κρίσης στον Παγκόσμιο Νότο από τη διατάραξη της ναυσιπλοΐας στον Εύξεινο Πόντο, δεδομένου ότι Ρωσία και Ουκρανία μαζί καλύπτουν πάνω από το ένα τέταρτο του παγκόσμιου εμπορίου σίτου, ενώ η Αίγυπτος, ο μεγαλύτερος παγκοσμίως αγοραστής σίτου, δεν έχει παραλάβει σιτηρά από τη Μαύρη Θάλασσα εδώ και περίπου ένα μήνα και εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό τόσο από ουκρανικό όσο και από ρωσικό σιτάρι. Ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ συζήτησε με τον Λαβρόφ στη Νέα Υόρκη την ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα, επικαλούμενος την απειλή λιμού σε χώρες του Παγκόσμιου Νότου. Η Τουρκία, μετά από επίθεση με drone κοντά στο ρωσικό λιμάνι του Νοβοροσίσκ που έπληξε τουρκικό πλοίο και τραυμάτισε σοβαρά τρία μέλη πληρώματος, κάλεσε τη Ρωσία και την Ουκρανία να διασφαλίσουν την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και φέρεται να περιόρισε την κίνηση ορισμένων εμπορικών πλοίων προς τη Μαύρη Θάλασσα. Η Τουρκία και η Αίγυπτος, μαζί με τις ΗΠΑ και την Ινδία, έχουν υποβάλει γραπτές προτάσεις για επίλυση της κρίσης.
Πού διαφέρουν οι αναφορές
Η πρώτη διάσταση αφορά τις προοπτικές εκεχειρίας στα σιτηρά: ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν δηλώνει ότι έλαβε «θετική» απάντηση από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για την αποκατάσταση του διαδρόμου, ενώ ο Ουκρανός υπουργός Αγροτικής Πολιτικής Ταράς Βισότσκι εκφράζει σκεπτικισμό, εκτιμώντας ότι δεν υπάρχουν θετικά σήματα για τους επόμενους μήνες και ότι, σύμφωνα με πληροφορίες από χώρες-μεσολαβητές, η Μόσχα απορρίπτει όλες τις προτάσεις. Η δεύτερη διάσταση αφορά τον τρόπο που η Ρωσία χαρακτηρίζει τη θέση της: ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ χαρακτήρισε την επιστροφή στη συμφωνία του 2022 «απολύτως απαράδεκτη και μη ρεαλιστική» και κατηγόρησε την Ουκρανία ότι καταχράστηκε τις διευθετήσεις, ενώ ο Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε ότι οι ουκρανικές προτάσεις για διακοπή των πληγμάτων παραμένουν «στο τραπέζι» και ότι η Ρωσία θα αποφασίσει με βάση τα δικά της συμφέροντα.
Ιστορικό
Η «Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά στη Μαύρη Θάλασσα» του 2022, με μεσολάβηση Τουρκίας και ΟΗΕ, είχε διασφαλίσει την ασφαλή εξαγωγή ουκρανικών σιτηρών, λιπασμάτων και τροφίμων από τα λιμάνια της χώρας, και διήρκεσε περίπου ένα χρόνο πριν η Ρωσία αποχωρήσει. Ρωσία και Ουκρανία μαζί καλύπτουν πάνω από το ένα τέταρτο του παγκόσμιου εμπορίου σίτου· πριν από τον πόλεμο, η Ουκρανία κάλυπτε περίπου το 46% των παγκόσμιων εξαγωγών ηλιέλαιου, το 12% του καλαμποκιού και το 9% του σίτου, ενώ περίπου το 90% των ουκρανικών εξαγωγών διακινούνταν διά θαλάσσης. Από τις 22 Ιουλίου, οι είσοδοι πλοίων στα ουκρανικά λιμάνια σταμάτησαν προσωρινά λόγω των ρωσικών πληγμάτων, και η διακίνηση φορτίων στα λιμάνια της Μεγάλης Οδησσού μειώθηκε κατά περισσότερο από 15 φορές. Ο Ουκρανός υπουργός Αποκατάστασης Μικόλα Καλάσνικ ανέφερε ότι 1.173 λιμενικές υποδομές και 274 πολιτικά πλοία έχουν υποστεί ζημιές ή μερική καταστροφή από την έναρξη της πλήρους εισβολής. Τον Αύγουστο, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης σίτου έφτασαν σε τριετές υψηλό εξαιτίας των αμοιβαίων πληγμάτων σε λιμενικές υποδομές, ενώ η Αίγυπτος, ο μεγαλύτερος παγκοσμίως αγοραστής σίτου, δεν έχει παραλάβει σιτηρά από τη Μαύρη Θάλασσα εδώ και περίπου ένα μήνα.