ΕΕ και Ουκρανία: κοινή δήλωση για τη χρηματοδότηση του 2026, νέο τμήμα 2,9 δισ. ευρώ

Γιατί έχει σημασία

Η συμφωνία ορίζει το πλαίσιο με το οποίο θα χρηματοδοτηθούν οι ανάγκες της Ουκρανίας για το 2026 μετά τη δημόσια προειδοποίηση του Κιέβου για έλλειμμα 27 δισ. δολαρίων στην άμυνα και το αίτημα για πρόωρη εκταμίευση κονδυλίων του 2027. Το Ukraine Support Loan των 90 δισ. ευρώ —με 45 δισ. ευρώ για το 2026 και 45 δισ. ευρώ για το 2027, εκ των οποίων 60 δισ. ευρώ για άμυνα και 30 δισ. ευρώ για δημοσιονομική στήριξη— είναι το κεντρικό εργαλείο της ευρωπαϊκής στήριξης, και η εκταμίευσή του παραμένει υπό την προϋπόθεση της εκτέλεσης συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων από την Ουκρανία. Η θέση της Επιτροπής ότι δεν υπάρχει εξωτερικό κενό για το 2026 έρχεται σε αντίθεση με τις προειδοποιήσεις του Κιέβου περί «κρίσιμης» κατάστασης και πιθανών καθυστερήσεων σε μη στρατιωτικές πληρωμές.

Τι συνέβη

Στις 1 Οκτωβρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ουκρανία εξέδωσαν κοινή δήλωση μετά από συνομιλίες στις Βρυξέλλες, οι οποίες ακολούθησαν τη συνάντηση της Προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν με τον Πρόεδρο Ζελένσκι στη Νέα Υόρκη στις 22 Σεπτεμβρίου. Σε αυτήν ανακοίνωσαν ότι εντόπισαν τα μέσα για την κάλυψη των δημοσιονομικών και αμυντικών αναγκών της Ουκρανίας για το 2026 και συμφώνησαν τα βήματα για την έγκαιρη αποδέσμευση της χρηματοδότησης. Παράλληλα, δεσμεύτηκαν να προχωρήσουν γρήγορα στην κατανομή 45 δισ. ευρώ από το Ukraine Support Loan για το 2027, εφόσον η Ουκρανία εκπληρώσει τις συμφωνηθείσες προϋποθέσεις, και να συνεχίσουν τον συντονισμό σε μηνιαίες συσκέψεις. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι καθορίστηκαν η μορφή, τα χρονοδιαγράμματα και τα αναγκαία βήματα για την πλήρη κάλυψη των αναγκών του 2026-2027 και ευχαρίστησε τη φον ντερ Λάιεν και τους ευρωπαίους εταίρους.

Στις 2 Οκτωβρίου 2026, η Επιτροπή κατέβαλε νέα δόση 2,9 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του Ukraine Facility, εν μέρει μέσω του δανείου των 90 δισ. ευρώ. Την ίδια ημέρα, η εκπρόσωπος της Επιτροπής Paula Pinho ανέφερε ότι η ΕΕ και η Ουκρανία κατέληξαν από κοινού ότι δεν υπάρχει εξωτερικό χρηματοδοτικό κενό για το 2026, και ότι η Επιτροπή ουδέποτε είχε δηλώσει κάτι τέτοιο. Ο εκπρόσωπος Balazs Ujvari πρόσθεσε ότι, μετά τη δόση του Ukraine Facility, περίπου 34 δισ. ευρώ παραμένουν διαθέσιμα προς εκταμίευση εντός του 2026 εφόσον ολοκληρωθούν οι μεταρρυθμίσεις που είχαν συμφωνηθεί την περίοδο Απριλίου-Ιουλίου 2026. Ο Επίτροπος Άμυνας Andrius Kubilius δήλωσε ότι έχουν εγκριθεί πλήρως τα χρονοδιαγράμματα παράδοσης όπλων στο πλαίσιο του δανείου του 2026, συνολικού ύψους 28,3 δισ. ευρώ.

Πώς το περιγράφουν οι ουκρανικές πηγές

Τα ουκρανικά μέσα και αξιωματούχοι παρουσιάζουν την κοινή δήλωση της 1ης Οκτωβρίου ως σαφή συμφωνία που ανταποκρίνεται σε έκτακτη ανάγκη: ο Ζελένσκι μίλησε για «καλά αποτελέσματα» και για καθορισμό μορφής και χρονοδιαγραμμάτων για το 2026-2027. Σε αυτή την αφήγηση, η Ουκρανία είχε προειδοποιήσει για «κοντά στο κρίσιμο» δημόσια οικονομική κατάσταση, για έλλειμμα 27 δισ. δολαρίων στην άμυνα επί συνολικής ανάγκης 155 δισ. δολαρίων, και για πιθανές καθυστερήσεις σε μη στρατιωτικές πληρωμές. Ο πρωθυπουργός Serhiy Koretsky είχε ήδη εφαρμόσει καθεστώς αυστηρής λιτότητας στις μη αμυντικές δαπάνες και ζήτησε από ΕΕ, Βρετανία, Καναδά και Ιαπωνία να καλύψουν το υπόλοιπο περίπου 20 δισ. δολαρίων. Πολλά ουκρανικά πρωτοσέλιδα περιέγραψαν την έκβαση της 1ης Οκτωβρίου ως εξασφάλιση χρημάτων για τον στρατό και τον προϋπολογισμό, παραλείποντας ή υποβαθμίζοντας τη δήλωση της Επιτροπής στις 2 Οκτωβρίου ότι δεν υπάρχει εξωτερικό χρηματοδοτικό κενό.

Πώς το περιγράφουν οι διεθνείς πηγές

Οι δηλώσεις της Επιτροπής στις 2 Οκτωβρίου και το ρεπορτάζ των Financial Times παρουσιάζουν το αποτέλεσμα ως επιβεβαίωση ότι οι ανάγκες του 2026 καλύπτονται ήδη από υφιστάμενα μέσα — με περίπου 34 δισ. ευρώ ακόμη διαθέσιμα φέτος εφόσον η Ουκρανία ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις — και όχι ως νέο πακέτο. Οι FT ανέφεραν ότι οι Επίτροποι Dombrovskis και Kos απέρριψαν επισήμως το αίτημα του Κιέβου για πρόωρη εκταμίευση κονδυλίων του 2027 και συνέδεσαν τις πληρωμές με συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, μεταξύ των οποίων η κατάργηση της απαλλαγής ΦΠΑ για μικρές διεθνείς αποστολές, νέοι κανόνες φορολόγησης ψηφιακών πλατφορμών και ισχυρότερη παρακολούθηση πολιτικά εκτεθειμένων προσώπων. Ανώνυμοι ευρωπαίοι αξιωματούχοι στο Radio Liberty δήλωσαν ότι η Επιτροπή «αιφνιδιάστηκε» από το μέγεθος του δηλωμένου ελλείμματος και όρισαν την κοινή δήλωση περισσότερο ως υπενθύμιση προς τους υπόλοιπους εταίρους και προς το Κίεβο για τις μεταρρυθμίσεις παρά ως νέα χρηματοδότηση.

Πού διαφέρουν οι αναφορές

Διαφωνία καταγράφεται σε τέσσερα σημεία. Πρώτον, σχετικά με την ύπαρξη εξωτερικού χρηματοδοτικού κενού για το 2026: οι ουκρανικές πηγές ανέφεραν επανειλημμένα έλλειμμα 27 δισ. δολαρίων στην άμυνα και συνολική ανάγκη 155 δισ. δολαρίων, ενώ η εκπρόσωπος της Επιτροπής Paula Pinho δήλωσε στις 2 Οκτωβρίου ότι δεν υπάρχει τέτοιο κενό και ότι η Επιτροπή ουδέποτε το είχε επιβεβαιώσει. Δεύτερον, κατά πόσο η ΕΕ δέχτηκε να προκαταβάλει μέρος των κονδυλίων του 2027: η Ουκρανία ζήτησε την πρόωρη αποδέσμευση, αλλά οι FT ανέφεραν ότι οι Επίτροποι Dombrovskis και Kos απέρριψαν το αίτημα σε επιστολή προς τον Πρόεδρο της Βουλής Stefanchuk, συνδέοντας τις πληρωμές με μεταρρυθμίσεις. Τρίτον, ως προς τον χαρακτηρισμό της 1ης Οκτωβρίου: αρκετά ουκρανικά μέσα το παρουσίασαν ως «εξεύρεση χρημάτων» για στρατό και προϋπολογισμό, ενώ η Επιτροπή μίλησε για επιβεβαίωση των ήδη προγραμματισμένων πόρων. Τέταρτον, για τη στάση ορισμένων ευρωπαίων αξιωματούχων: ρεπορτάζ τα οποία επικαλούνται ανώνυμες πηγές ανέφεραν ότι η Επιτροπή αιφνιδιάστηκε από το μέγεθος του ελλείμματος και αμφισβήτησε την αποδοτικότητα των δαπανών ή το ενδεχόμενο διογκωμένων αναγκών, ενώ οι ουκρανικές κυβερνητικές δηλώσεις περιέγραψαν τη διαδικασία ως συνήθη κοινό σχεδιασμό.

Ιστορικό

Η ΕΕ και τα κράτη-μέλη της έχουν παράσχει 227,4 δισ. ευρώ στην Ουκρανία από την έναρξη του πλήρους πολέμου. Η Ουκρανία δήλωσε ότι η συνολική ανάγκη χρηματοδότησης του πολέμου για το 2026 ανέρχεται σε 155 δισ. δολάρια, εκ των οποίων τα 27 δισ. δολάρια αποτελούν έλλειμμα αμυντικών αναγκών· η κυβέρνηση δεσμεύτηκε να καλύψει περίπου 7 δισ. δολάρια εσωτερικά μέσω εξοικονόμησης και ανακατανομής, αφήνοντας περίπου 20 δισ. δολάρια για διαπραγμάτευση με εταίρους. Ο πρωθυπουργός Koretsky χαρακτήρισε τα δημόσια οικονομικά στις 14 Σεπτεμβρίου «κοντά στο κρίσιμο», εφάρμοσε καθεστώς αυστηρής λιτότητας στις μη αμυντικές δαπάνες στις 1 Σεπτεμβρίου, και ο υπουργός Οικονομικών Marchenko προειδοποίησε για καθυστερήσεις σε μη στρατιωτικές πληρωμές, παρομοιάζοντας την κατάσταση με τις ελλείψεις ρευστότητας του 2022. Ο Ζελένσκι δημοσιοποίησε το ποσό των 27 δισ. δολαρίων μετά τη συνάντηση του Coalition of the Willing στις 24 Αυγούστου 2026· ο υπουργός Άμυνας Yevheniy Khmara το επιβεβαίωσε πέντε ημέρες αργότερα και στις 28 Σεπτεμβρίου ανέφερε ότι περίπου το ένα τρίτο αφορά προπληρωμές για drones που θα παραδοθούν στις αρχές του 2027. Το Ukraine Support Loan των 90 δισ. ευρώ κατανέμεται σε τρία χρηματοδοτικά εργαλεία· ο Επίτροπος Άμυνας Andrius Kubilius δήλωσε ότι έχουν εγκριθεί πλήρως τα χρονοδιαγράμματα παράδοσης όπλων για το 2026, συνολικού ύψους 28,3 δισ. ευρώ.