Ουκρανία: σχέδιο για Ταμείο Ασφάλισης Επιχειρήσεων κατά πολεμικών κινδύνων με πιθανή αύξηση ΦΠΑ

Γιατί έχει σημασία

Η πρωτοβουλία φιλοδοξεί να καλύψει ένα κενό που αφήνουν τα υφιστάμενα προγράμματα (αποζημίωση ζημιών, προτιμησιακός δανεισμός 5-7-9), τα οποία εξυπηρετούν κυρίως μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και δεν φτάνουν τις μεγάλες. Ταυτόχρονα, η βασική πηγή χρηματοδότησης — η αύξηση του ΦΠΑ από 20% σε 21% — είναι πολιτικά ευαίσθητη, με άμεσο αντίκτυπο σε καταναλωτές και επιχειρήσεις, ενώ η λειτουργία του ταμείου εξαρτάται εν μέρει από διεθνείς δωρητές, συνδέοντας την εγχώρια φορολογική πολιτική με τους όρους εξωτερικής βοήθειας. Οι πληρωμές δεν αναμένονται πριν από την 1η Ιανουαρίου 2027, αφήνοντας διάστημα κατά το οποίο οι επιχειρήσεις συνεχίζουν να επωμίζονται τις ζημιές από τις επιθέσεις.

Τι συνέβη

Ο Υπουργός Οικονομίας και Περιβάλλοντος της Ουκρανίας, Oleksandr Kravchenko, ανακοίνωσε σε συνάντηση με δημοσιογράφους το σχέδιο της κυβέρνησης για τη δημιουργία ειδικού ταμείου ασφάλισης επιχειρήσεων κατά πολεμικών κινδύνων. Το ταμείο προβλέπεται να έχει συνολικό κεφάλαιο 2–3 δισ. δολάρια και να αποζημιώνει έως 10 εκατ. δολάρια ανά όμιλο εταιρειών για την πρώτη ζημία από ρωσική επίθεση, με ασφάλιστρο 2% επί της αξίας του ασφαλιζόμενου περιουσιακού στοιχείου εντός του ορίου αποζημίωσης. Η κάλυψη θα επεκτείνεται τόσο σε περιοχές του μετώπου όσο και σε μη μετωπικές, σε ευρύ φάσμα κατηγοριών περιουσιακών στοιχείων. Η κυβέρνηση σχεδιάζει επίσης τη συμμετοχή ιδιωτικών ασφαλιστικών εταιρειών και διεθνών αντασφαλιστών, ενώ διεξάγονται συζητήσεις με την Εθνική Τράπεζα, το Υπουργείο Οικονομικών και την Ένωση Ουκρανών Ασφαλιστών.

Ως κύριος μηχανισμός χρηματοδότησης προτείνεται αύξηση του ΦΠΑ κατά 1 ποσοστιαία μονάδα, από 20% σε 21%, κάτι που το Υπουργείο Οικονομίας χαρακτηρίζει την πιο αποδεκτή επιλογή. Εναλλακτικά εξετάζονται η επιβολή προσωρινού εισαγωγικού δασμού ή ο περίπου διπλασιασμός των υφιστάμενων εισαγωγικών δασμών. Σύμφωνα με τον Kravchenko, χωρίς κρατική στήριξη και φορολογικές αυξήσεις το ασφάλιστρο θα έπρεπε να υπερβεί το 20% της αξίας του περιουσιακού στοιχείου, καθιστώντας το πρόγραμμα απλησίαστο. Η κυβέρνηση δεν έχει λάβει ακόμη οριστική απόφαση για τη φορολογική αλλαγή — το ζήτημα παραμένει υπό συζήτηση. Οι πληρωμές προγραμματίζονται να ξεκινήσουν την 1η Ιανουαρίου 2027, εφόσον εξασφαλιστούν πόροι, ενώ η κυβέρνηση εκτιμά ότι διεθνείς δωρητές θα μπορούσαν να καλύψουν τουλάχιστον το 50% του κόστους.

Πώς το περιγράφουν οι ουκρανικές πηγές

Όλες οι πηγές που κάλυψαν την ανακοίνωση είναι ουκρανικές και παρουσιάζουν ομοιόμορφα το ταμείο ως κυβερνητική πρωτοβουλία που υπαγορεύεται από την κλίμακα των ζημιών των επιχειρήσεων από τις ρωσικές επιθέσεις. Τα ουκρανικά μέσα δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στον μηχανισμό χρηματοδότησης — δηλαδή την αύξηση του ΦΠΑ από 20% σε 21% — και στην πολιτική ευαισθησία γύρω από αυτόν, με τίτλους που προβάλλουν την πιθανή φορολογική επιβάρυνση για τους πολίτες. Η κάλυψη εστιάζει στο κενό που αφήνουν τα υφιστάμενα προγράμματα (προτιμησιακός δανεισμός 5-7-9, αποζημίωση ζημιών) για τις μεγάλες επιχειρήσεις, παρουσιάζοντας το νέο ταμείο ως κάλυψη μιας ανεκπλήρωτης ανάγκης. Παράλληλα, οι πηγές αναδεικνύουν τη σύνδεση με τους όρους του ΔΝΤ και της ΕΕ και την αποτυχία της Βερχόβνα Ράντα στις 1 Σεπτεμβρίου να υιοθετήσει δύο νομοσχέδια για τον ΦΠΑ στα δέματα από το εξωτερικό, τοποθετώντας τη συζήτηση για τη φορολογία στο ευρύτερο πλαίσιο δημοσιονομικής πίεσης.

Πού διαφέρουν οι αναφορές

Τα διάφορα δημοσιεύματα δίνουν διαφορετικά έτη για την εκτίμηση των 10 δισ. δολαρίων ζημιών των επιχειρήσεων από τις ρωσικές επιθέσεις: ορισμένα προσδιορίζουν το 2025, άλλα το 2026, και τουλάχιστον ένα δεν προσδιορίζει έτος.

Ιστορικό

Τα υφιστάμενα κρατικά προγράμματα — αποζημίωση ζημιών και προτιμησιακός δανεισμός 5-7-9 — εξυπηρετούν κυρίως μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και δεν καλύπτουν επαρκώς τις μεγάλες. Σύμφωνα με τον Kravchenko, οι ρωσικές επιθέσεις και ο de facto αποκλεισμός των ουκρανικών λιμανιών έχουν κοστίσει στην οικονομία περίπου 1,5% του ΑΕΠ και θέτουν σε κίνδυνο περίπου 40 δισ. δολάρια εξαγωγικών εσόδων. Ο πρωθυπουργός Serhiy Koretskyi δήλωσε ότι η κυβέρνηση εισάγει αυστηρό καθεστώς οικονομίας για τα μη αμυντικά κονδύλια του προϋπολογισμού, ενώ ο υπουργός Άμυνας Yevheniy Khmara επικαλέστηκε έλλειμμα 27 δισ. δολαρίων στον αμυντικό προϋπολογισμό στη συνάντηση του Ramstein. Στις 1 Σεπτεμβρίου, η Βερχόβνα Ράντα απέτυχε να υιοθετήσει δύο νομοσχέδια για την επιβολή ΦΠΑ σε δέματα από το εξωτερικό αξίας έως 150 ευρώ, που αποτελούν προϋπόθεση για τη λήψη δόσης του ΔΝΤ (0,7 δισ. δολάρια) και δόσης της ΕΕ (3,7 δισ. ευρώ) στο πλαίσιο του δανείου στήριξης ύψους 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία. Ήδη λειτουργεί από την 1η Ιανουαρίου νέος μηχανισμός ασφάλισης περιουσίας κατά πολεμικών κινδύνων (ECA), ενώ το πρόγραμμα EBRD Enterprise Security Enhancement (ESE) επιτρέπει μερική διαγραφή δανείων για επιχειρήσεις με ζημιές σε περιουσιακά στοιχεία.