Η ΕΕ αφαίρεσε τους Ουσμάνοφ και Φρίντμαν από τη λίστα κυρώσεων παρά τις αντιδράσεις της Ουκρανίας

Γιατί έχει σημασία

Η αφαίρεση δύο εξέχοντων Ρώσων ολιγαρχών από τις κυρώσεις της ΕΕ — ταυτόχρονα με την παράταση του ίδιου καθεστώτος — αποτελεί πρωτοφανές γεγονός που υπαγορεύτηκε από εθνικά συμφέροντα Γαλλίας, Σλοβακίας και Λουξεμβούργου, και όχι από τη στήριξη προς την Ουκρανία. Η Ουκρανία καταδίκασε δημόσια την κίνηση, σηματοδοτώντας νέα διπλωματική ρήξη με κρίσιμους εταίρους της ΕΕ στην πολιτική κυρώσεων. Πολλά κράτη-μέλη (Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία) ανακοίνωσαν εθνικές κυρώσεις κατά των ίδιων προσώπων, αναδεικνύοντας την ευθραυστότητα της ενότητας της ΕΕ στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Το επεισόδιο αναδείχθηκε σε σημείο τριβής στον συντονισμό ΗΒ–ΕΕ, ενώ ενίσχυσε τη συζήτηση για μετάβαση από την ομοφωνία στην ειδική πλειοψηφία στις αποφάσεις κυρώσεων.

Τι συνέβη

Στις 22 Σεπτεμβρίου, το Συμβούλιο της ΕΕ επέκτεινε τις κυρώσεις κατά προσώπων που απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας για 36 μήνες — έως τις 22 Σεπτεμβρίου 2029 — αντί της συνήθους εξαμηνιαίας ανανέωσης. Στο πλαίσιο της ίδιας απόφασης, η ΕΕ αφαίρεσε από τη λίστα τους Ρώσους ολιγάρχες Αλισέρ Ουσμάνοφ και Μιχαήλ Φρίντμαν.

Η Γαλλία και η Σλοβακία είχαν πιέσει για την αφαίρεση του Ουσμάνοφ, επικαλούμενες λόγους «εθνικής ασφάλειας»· αργότερα αποκαλύφθηκε ότι ο πραγματικός λόγος ήταν η προσπάθεια απελευθέρωσης δύο Γάλλων πολιτών που κρατούνταν στο Αζερμπαϊτζάν. Μία ημέρα μετά την αφαίρεση του Ουσμάνοφ, το Αζερμπαϊτζάν απέλυσε και αποφυλάκισε τον Γάλλο πολίτη Μαρτέν Ράιαν, ο οποίος είχε καταδικαστεί για κατασκοπεία υπέρ της Γαλλίας. Το Λουξεμβούργο, μετά την πίεση για τον Ουσμάνοφ, ζήτησε και την αφαίρεση του Φρίντμαν, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό Λουκ Φρίντεν, «προς το υψηλότερο συμφέρον» της χώρας.

Η Λετονία είχε αρχικά μπλοκάρει την απόφαση, αλλά στη συνέχεια ήρε το βέτο της αφού επιτεύχθηκε ο συμβιβασμός, ανακοινώνοντας ότι θα επιβάλει εθνικές κυρώσεις κατά των δύο ολιγαρχών. Η Ιρλανδία μεσολάβησε για την επίτευξη του συμβιβασμού. Η Εσθονία δεν στήριξε την αφαίρεση και επέβαλε εθνικές κυρώσεις — ο υπουργός Εξωτερικών Μάργκους Τσαχκνα υπέγραψε τη σχετική εντολή στις 23 Σεπτεμβρίου από τη Νέα Υόρκη. Η Λιθουανία, μέσω του πρωθυπουργού Μίννταουγκας Σινκεβίτσιους, διέταξε επίσης την έναρξη διαδικασίας εθνικών κυρώσεων.

Η Ουκρανία καταδίκασε την απόφαση. Ο υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα τη χαρακτήρισε «ντροπιαστική και αδικαιολόγητη», ενώ ο επίτροπος κυρώσεων της προεδρίας Βλαντίσλαβ Βλασιούκ πρότεινε την επιβολή κυρώσεων στους Βλαντίμιρ Λισίν (NLMK) και Βλαντίμιρ Ποτανίν (Nornickel) ως αντικατάσταση.

Στη Νέα Υόρκη, κατά τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ο Βρετανός πρωθυπουργός διαβεβαίωσε τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι το Ηνωμένο Βασίλειο διαφωνεί με την απόφαση της ΕΕ και θα διατηρήσει τις δικές του κυρώσεις. Διπλωμάτες και αξιωματούχοι της ΕΕ εξέφρασαν έντονη δυσαρέσκεια, χαρακτηρίζοντας την απόφαση «τη χειρότερη στιγμή» και εκφράζοντας φόβους για επικίνδυνο προηγούμενο.

Πού διαφέρουν οι αναφορές

Τα ουκρανικά μέσα διαφωνούν για την ποινή που επιβλήθηκε στον Μαρτέν Ράιαν στο Αζερμπαϊτζάν: οι περισσότερες πηγές αναφέρουν 10 έτη φυλάκισης, ενώ ένα άρθρο (34454) αναφέρει 12 έτη.

Επίσης, διαφωνία υπάρχει σχετικά με τις αξιώσεις του Φρίντμαν κατά του Λουξεμβούργου: οι περισσότερες πηγές αναφέρουν περίπου 15 δισεκατομμύρια ευρώ στο πλαίσιο διεθνούς διαιτησίας, ενώ ένα άρθρο (34420) αναφέρει τουλάχιστον 16 δισεκατομμύρια δολάρια μέσω δικαστικής οδού.

Τέλος, οι πηγές δεν συμφωνούν ως προς την ταυτότητα του Βρετανού πρωθυπουργού που, σύμφωνα με αναφορές, συνομίλησε με τον Ζελένσκι για το θέμα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ: ένα άρθρο (33983) τον αναφέρει ως «Andy Burnham», ενώ άλλα (35043, 34954, 34942, 35776) τον αναφέρουν ως Keir Starmer.

Ιστορικό

Το καθεστώς κυρώσεων της ΕΕ κατά προσώπων που υπονομεύουν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας ανανεωνόταν κάθε έξι μήνες από το 2014· η παράταση της 22ας Σεπτεμβρίου σε 36 μήνες (έως τις 22 Σεπτεμβρίου 2029) είναι η πρώτη πολυετής ανανέωση. Το καθεστώς καλύπτει περίπου 3.000 καταγεγραμμένα πρόσωπα· ένας νέος γύρος τον Οκτώβριο προβλέπει τη μεγαλύτερη προσθήκη μέχρι σήμερα, με πάνω από 1.600 νέα ονόματα.

Ο Ουσμάνοφ είναι διεθνώς γνωστός για την παλαιότερη επένδυσή του στη λονδρέζικη ποδοσφαιρική ομάδα Άρσεναλ (αποχώρησε το 2018), ενώ ο Φρίντμαν μετακόμισε στο Λονδίνο το 2013 και έφυγε μετά την επιβολή κυρώσεων. Ο Φρίντμαν έχει προσφύγει σε διαιτησία κατά του Λουξεμβούργου για τα δεσμευμένα περιουσιακά του στοιχεία, με διαφορετικά ποσά να αναφέρονται.

Η NLMK (συμφερόντων Λισίν) διαθέτει μονάδες μεταλλουργίας στη βελγική περιοχή της Βαλλωνίας, καθώς και εγκαταστάσεις στη Γαλλία, την Ιταλία και τη Δανία· η εξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό νικέλιο και παλλάδιο, ιδίως για την αυτοκινητοβιομηχανία, έχει μέχρι στιγμής προστατεύσει τον Ποτανίν και τη Nornickel από την ένταξη στη λίστα.