Η ΕΕ παρέτεινε τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας για 36 μήνες και ταυτόχρονα αφαίρεσε τους Ουσμάνοφ και Φριντμάν από τη λίστα
Η ΕΕ παρέτεινε στις 22 Σεπτεμβρίου το καθεστώς κυρώσεων που συνδέεται με την Ουκρανία για 36 μήνες, έως τις 22 Σεπτεμβρίου 2029, αφαιρώντας ταυτόχρονα από τη λίστα τους Ρώσους ολιγάρχες Αλισέρ Ουσμάνοφ και Μιχαήλ Φριντμάν. Σύμφωνα με ρεπορτάζ, η Γαλλία πίεσε για τη διαγραφή του Ουσμάνοφ σε αντάλλαγμα για την απελευθέρωση Γάλλων κρατουμένων στο Αζερμπαϊτζάν. Μία ημέρα αργότερα, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίεφ υπέγραψε διάταγμα χάριτος για 20 άτομα, μεταξύ των οποίων ο Γάλλος επιχειρηματίας Μαρτέν Ριαν. Η Ουκρανία καταδίκασε τη διαγραφή ως «ντροπιαστική».
Βασικά σημεία
- Στις 22 Σεπτεμβρίου, το Συμβούλιο της ΕΕ παρέτεινε τις κυρώσεις κατά προσώπων που απειλούν την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας κατά 36 μήνες, έως τις 22 Σεπτεμβρίου 2029.
- Οι Ρώσοι ολιγάρχες Αλισέρ Ουσμάνοφ και Μιχαήλ Φριντμάν αφαιρέθηκαν ταυτόχρονα από τη λίστα κυρώσεων.
- Η Γαλλία, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, πίεσε για τη διαγραφή του Ουσμάνοφ σε συνδυασμό με την απελευθέρωση Γάλλων κρατουμένων στο Αζερμπαϊτζάν.
- Στις 23 Σεπτεμβρίου, ο πρόεδρος Αλίεφ υπέγραψε διάταγμα χάριτος για 20 πρόσωπα, μεταξύ των οποίων ο Γάλλος πολίτης Μαρτέν Ριαν, καταδικασμένος για κατασκοπεία.
- Η Ουκρανία χαρακτήρισε τη διαγραφή «ντροπιαστική και αδικαιολόγητη» μέσω του υπουργού Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα και του επιτρόπου κυρώσεων Βλαντίσλαβ Βλασιούκ.
- Η Λετονία ήταν η μόνη χώρα της ΕΕ που αντιτάχθηκε δημόσια στην άρση των κυρώσεων και τελικά απείχε από την ψηφοφορία.
- Λετονία, Εσθονία και Λιθουανία ανακοίνωσαν εθνικές κυρώσεις κατά Ουσμάνοφ και Φριντμάν μετά τη διαγραφή τους.
Γιατί έχει σημασία
Πρόκειται για την πρώτη τριετή ανανέωση του καθεστώτος κυρώσεων της ΕΕ που σχετίζεται με την Ουκρανία, αντί του συνήθους εξαμηνιαίου κύκλου. Ταυτόχρονα, η αφαίρεση δύο εξέχοντων Ρώσων ολιγαρχών που είχαν ενταχθεί στη λίστα στις 28 Φεβρουαρίου 2022, μόλις τέσσερις ημέρες μετά την έναρξη της πλήρους εισβολής, σηματοδοτεί ρήξη μεταξύ Ουκρανίας και κρατών μελών-κλειδιών της ΕΕ. Το επεισόδιο αναδεικνύει πώς διμερής διπλωματία ομήρων/κρατουμένων και αλληλοσυγκρουόμενα εθνικά συμφέροντα —η Γαλλία για τον Ουσμάνοφ, το Λουξεμβούργο για τον Φριντμάν— μπορούν να αναμορφώσουν την ευρωπαϊκή πολιτική κυρώσεων. Η χάρη στον Γάλλο Μαρτέν Ριαν από τον πρόεδρο Αλίεφ μία ημέρα αργότερα υπογραμμίζει τον φερόμενο σύνδεσμο.
Τι συνέβη
Στις 22 Σεπτεμβρίου 2026, το Συμβούλιο της ΕΕ παρέτεινε για 36 μήνες —έως τις 22 Σεπτεμβρίου 2029— τις περιοριστικές πράξεις κατά προσώπων που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, καλύπτοντας περίπου 3.000 φυσικά και νομικά πρόσωπα. Στο πλαίσιο της ίδιας απόφασης, αφαιρέθηκαν από τη λίστα οι Ρώσοι ολιγάρχες Αλισέρ Ουσμάνοφ και Μιχαήλ Φριντμάν, που είχαν προστεθεί στις 28 Φεββρουαρίου 2022. Σύμφωνα με ρεπορτάζ, η Γαλλία πίεσε για τη διαγραφή του Ουσμάνοφ ως αντάλλαγμα για την απελευθέρωση Γάλλων κρατουμένων στο Αζερμπαϊτζάν, ενώ το Λουξεμβούργο ζήτησε ανάλογη μεταχείριση για τον Φριντμάν, ο οποίος διεκδικεί μέσω δικαστηρίων τουλάχιστον 16 δισ. δολάρια από το Λουξεμβούργο για παγωμένα περιουσιακά στοιχεία. Μία ημέρα αργότερα, στις 23 Σεπτεμβρίου, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίεφ υπέγραψε διάταγμα χάριτος για 20 πρόσωπα, μεταξύ των οποίων ο Γάλλος πολίτης Μαρτέν Ριαν, γενικός διευθυντής της Mercorama, που είχε συλληφθεί τον Δεκέμβριο του 2023 και καταδικαστεί στις 16 Μαρτίου 2026 σε δέκα χρόνια φυλάκισης για κατασκοπεία —κατηγορία που η Γαλλία απορρίπτει. Η Ουκρανία καταδίκασε τη διαγραφή των δύο ολιγαρχών ως «ντροπιαστική και αδικαιολόγητη».
Πώς το περιγράφουν οι ουκρανικές πηγές
Η Ουκρανία πλαισίωσε τη διαγραφή ως «ντροπιαστική και αδικαιολόγητη», υπογραμμίζοντας τον αποκλεισμό της από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και την απουσία αλλαγμένων συνθηκών. Ο υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα κάλεσε τις χώρες της ΕΕ να επιβάλουν εθνικές κυρώσεις στους Ουσμάνοφ και Φριντμάν, ενώ ο επίτροπος κυρώσεων Βλαντίσλαβ Βλασιούκ δήλωσε ότι η απόφαση είναι «πολύ περίεργη». Η Ουκρανία αντέστρεψε τη ρητορική προτείνοντας νέες κυρώσεις κατά ολιγαρχών όπως ο Βλαντίμιρ Λισίν (NLMK) και ο Βλαντίμιρ Ποτανίν (Norilsk Nickel) που δεν έχουν ακόμη ενταχθεί στη λίστα. Η δημόσια στάση της Λετονίας υπέρ των ουκρανικών συμφερόντων παρουσιάζεται ως αντίβαρο στις πιέσεις Γαλλίας, Λουξεμβούργου και Σλοβακίας.
Πώς το περιγράφουν οι διεθνείς πηγές
Το επεισόδιο αναδεικνύει πώς διμερείς διπλωματικοί υπολογισμοί —η Γαλλία για τους Γάλλους κρατούμενους στο Αζερμπαϊτζάν, το Λουξεμβούργο για τις δικαστικές διεκδικήσεις του Φριντμάν— αναδιαμόρφωσαν την ευρωπαϊκή πολιτική κυρώσεων. Τρεις ευρωπαίοι διπλωμάτες ανέφεραν στο Reuters ότι η Γαλλία δέχθηκε πιέσεις από το Μπακού και ιδιωτικά υπαινίχθηκε ότι το Αζερμπαϊτζάν «χρησιμοποιούσε» τον Ουσμάνοφ για να «εκβιάσει» το Παρίσι σχετικά με τους Γάλλους κρατούμενους —ισχυρισμό που το Μπακού απέρριψε. Η Εσθονία ζήτησε λεπτομερείς εξηγήσεις από τη Γαλλία, η Λιθουανία ανακοίνωσε εθνικές κυρώσεις, και η Λετονία απείχε από την ψηφοφορία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αρνήθηκε να σχολιάσει δημόσια τους λόγους της διαγραφής, δηλώνοντας ότι οι συζητήσεις για τις κυρώσεις είναι εμπιστευτικές και ανήκουν στα κράτη μέλη. Σύμφωνα με παλαιότερο ρεπορτάζ του Radio Liberty, στο παρασκήνιο της πίεσης για διαγραφή συμμετείχαν επίσης ο πρόεδρος της Τουρκίας Ερντογάν, το Καζακστάν, η Κιργιζία και το Ουζμπεκιστάν, μέσω της Σλοβακίας.
Πού διαφέρουν οι αναφορές
Δύο κύριες γραμμές απόκλισης καταγράφονται στα διαθέσιμα ρεπορτάζ. Πρώτον, η ευθύνη για τη διαγραφή: γαλλικές και ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές ανέφεραν στο Reuters ότι το Αζερμπαϊτζάν «χρησιμοποιούσε» τον Ουσμάνοφ για να εκβιάσει το Παρίσι σχετικά με τους Γάλλους κρατούμενους, ενώ το Μπακού απέρριψε δημόσια αυτό τον χαρακτηρισμό. Δεύτερον, ο βαθμός αντίθεσης εντός της ΕΕ: ο πρωθυπουργός της Λετονίας Άντρις Κούλμπεργκς δήλωσε ότι η Λετονία ήταν μόνη στην αντίθεσή της και ότι η Εσθονία και η Λιθουανία είχαν ήδη συμφωνήσει στη διαγραφή· άλλα ρεπορτάζ ωστόσο καταγράφουν έντονη δημόσια κριτική από την Εσθονία και μετέπειτα εθνικές κυρώσεις.
Ιστορικό
Το καθεστώς κυρώσεων της ΕΕ που συνδέεται με την Ουκρανία θεσπίστηκε τον Μάρτιο του 2014 και καλύπτει πλέον περισσότερα από 3.000 φυσικά και νομικά πρόσωπα. Οι Ουσμάνοφ και Φριντμάν προστέθηκαν στις 28 Φεβρουαρίου 2022, ο Πούτιν και ο Λαβρόφ στις 25 Φεβρουαρίου 2022. Ο Ουσμάνοφ μετακόμισε στο Ουζμπεκιστάν το 2022 και τον Οκτώβριο του 2024 το Ανώτατο Αντιδιαφθορικό Δικαστήριο της Ουκρανίας δήμευσε τα ουκρανικά περιουσιακά του στοιχεία. Ο Φριντμάν αναζητείται από τη SBU από τον Δεκέμβριο του 2023 και τα ουκρανικά περιουσιακά του στοιχεία, μεταξύ των οποίων η Alfa-Bank (νυν Sense Bank), έχουν κρατικοποιηθεί. Ο Μαρτέν Ριαν, γενικός διευθυντής της Mercorama, συνελήφθη στο Αζερμπαϊτζάν τον Δεκέμβριο του 2023 και καταδικάστηκε στις 16 Μαρτίου 2026 σε δέκα χρόνια φυλάκισης για κατασκοπεία —κατηγορία που η Γαλλία απορρίπτει. Η ΕΕ φέρεται να παρέλειψε την προθεσμία ανανέωσης και να χρειάστηκε νομικό «εργαλείο» για να αποτρέψει την κατάρρευση ολόκληρου του πακέτου κυρώσεων.