Η ΕΕ παρατείνει τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας για τρία χρόνια — εκτός λίστας οι Ουσμάνοφ και Φριντμάν

Γιατί έχει σημασία

Το καθεστώς ατομικών κυρώσεων της ΕΕ που καλύπτει περίπου 3.000 πρόσωπα και οντότητες υπεύθυνα για ενέργειες κατά της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας θα έληγε τα μεσάνυχτα της 22ας Σεπτεμβρίου χωρίς ομοφωνία. Η απόφαση σηματοδοτεί την πρώτη τριετή παράταση αντί για τους συνήθεις έξι μήνες, αυξάνοντας το όριο πίεσης για μελλοντικές προκλήσεις. Η αφαίρεση δύο προβεβλημένων Ρώσων ολιγαρχών μέσω πιέσεων μεμονωμένων κρατών-μελών δημιουργεί προηγούμενο πολιτικά υποκινούμενων εξαιρέσεων. Η Λετονία, η Λιθουανία και τα υπόλοιπα Βαλτικά/Σκανδιναβικά κράτη αντιτάχθηκαν δημόσια, αποκαλύπτοντας εσωτερικές διαιρέσεις της ΕΕ. Η ουκρανική κυβέρνηση καταδίκασε τις αφαιρέσεις ως επιζήμπτες για το καθεστώς και κάλεσε τα κράτη-μέλη να επιβάλουν εθνικές κυρώσεις ως λύση αντιστάθμισης.

Τι συνέβη

Στις 22 Σεπτεμβρίου 2026, οι πρεσβευτές της ΕΕ κατέληξαν σε προκαταρκτική συμφωνία για την παράταση του καθεστώτος ατομικών κυρώσεων που συνδέεται με την εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία της Ουκρανίας κατά 36 μήνες, έως τις 22 Σεπτεμβρίου 2029. Η παράταση, που αποφασίστηκε μέσω γραπτής διαδικασίας, είναι η πρώτη τριετής αντί για τη συνήθη εξάμηνη ανανέωση.

Ως μέρος του συμβιβασμού, οι Ρώσοι ολιγάρχες Αλισέρ Ουσμάνοφ και Μιχαήλ Φριντμάν αφαιρέθηκαν από τη λίστα κυρώσεων. Η Σλοβακία πίεζε για την αφαίρεση και των δύο· η Γαλλία και το Λουξεμβούργο πίεζαν η καθεμία για ένα από τα δύο ονόματα (σύμφωνα με δημοσιογραφικές πηγές, η Γαλλία για τον Ουσμάνοφ σε σχέση με την τύχη Γάλλων κρατουμένων στο Αζερμπαϊτζάν, το Λουξεμβούργο για τον Φριντμάν σε σχέση με διαιτητική αγωγή περίπου 16 δισεκατομμυρίων δολαρίων).

Η Λετονία ήταν το μόνο κράτος-μέλος που αντιτάχθηκε δημόσια μέχρι τέλους. Στις 21 Σεπτεμβρίου η ψηφοφορία δεν ολοκληρώθηκε εξαιτίας της λετονικής αντίθεσης. Στις 22 Σεπτεμβρίου η Λετονία ήρε το βέτο, απείχε από την ψηφοφορία εκφράζοντας δημόσια τη διαφωνία της, και ανακοίνωσε ότι θα επιβάλει εθνικές κυρώσεις κατά των δύο ολιγαρχών, δίνοντας εντολή στο υπουργείο Εξωτερικών να προετοιμάσει τις σχετικές νομοθετικές προτάσεις. Η Λιθουανία αντιτάχθηκε επίσης δημόσια στις αφαιρέσεις.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Andrii Sybiha καταδίκασε την απόφαση ως «ντροπιαστική και αδικαιολόγητη», δηλώνοντας ότι η Μόσχα πανηγυρίζει, και κάλεσε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ να επιβάλουν αμέσως εθνικές κυρώσεις κατά των δύο. Ο πρόεδρος Volodymyr Zelensky ευχαρίστησε τη Λετονία και προειδοποίησε ότι τέτοια σήματα χαλάρωσης υπονομεύουν την ενότητα της ΕΕ.

Πώς το περιγράφουν οι ουκρανικές πηγές

Τα ουκρανικά μέσα προβάλλουν τις πολιτικές επιπτώσεις της απόφασης. Ο Zelensky παρουσιάζεται να ευχαριστεί τη Λετονία και να χαρακτηρίζει τις αφαιρέσεις «αυτοκαταστροφικές», προειδοποιώντας ότι η ενότητα της ΕΕ κατά της Ρωσίας είναι πολύ δύσκολο να διατηρηθεί. Ο υπουργός Εξωτερικών Andrii Sybiha δηλώνει ότι η απόφαση είναι «ντροπιαστική και αδικαιολόγητη», ότι η Μόσχα πανηγυρίζει και ότι οι Βρυξέλλες δίνουν στον Πούτιν αίσθημα ατιμωρησίας. Η κάλυψη εστιάζει στη δημόσια αντίθεση της Λετονίας και της Λιθουανίας και στον ρόλο των Βαλτικών/Σκανδιναβικών χωρών ως αρχών αντίστασης, παρουσιάζοντάς τες ως αρχές συμμάχους. Τα πρωτοσέλιδα τονίζουν ότι η αφαίρεση αποτελεί πολιτική νίκη της Μόσχας και δημιουργεί επικίνδυνο προηγούμενο για το μέλλον του καθεστώτος κυρώσεων.

Πού διαφέρουν οι αναφορές

Ο αριθμός των προσώπων και οντοτήτων που καλύπτει το παραταθέν καθεστώς αναφέρεται ως «περίπου 3.000» στα περισσότερα μέσα, αλλά η ανακοίνωση της λετονικής κυβέρνησης κάνει λόγο για «πάνω από 2.600». Επίσης, τα ουκρανικά μέσα δεν συμφωνούν ποια κράτη πίεσαν κυρίως για τις αφαιρέσεις: η Σλοβακία ονομάζεται σταθερά και για τους δύο ολιγάρχες, αλλά οι πηγές διαφέρουν στο αν η Γαλλία ήταν ο κύριος λομπίστας για τον Ουσμάνοφ ή αν η Γαλλία, η Σλοβακία και το Λουξεμβούργο λειτούργησαν από κοινού και για τα δύο ονόματα.

Ιστορικό

Το καθεστώς κυρώσεων της ΕΕ για την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας υπάρχει από το 2014 και επεκτάθηκε μετά το 2022 ώστε να περιλαμβάνει τον Βλαντίμιρ Πούτιν, τη ρωσική ηγεσία, κορυφαίους ολιγάρχες και τον πρώην πρόεδρο Βίκτορ Γιανουκόβιτς. Οι ατομικές κυρώσεις της ΕΕ περιλαμβάνουν δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και απαγόρευση εισόδου· η ανανέωση απαιτεί ομοφωνία και των 27 κρατών-μελών, διαφορετικά οι κυρώσεις λήγουν αυτόματα.

Στις 14 Σεπτεμβρίου η ΕΕ είχε ήδη παρατείνει το καθεστώς κατά επτά ημέρες, καθώς η Σλοβακία και η Γαλλία επέμεναν στην αφαίρεση των δύο ολιγαρχών. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πηγές, η γαλλική πίεση για τον Ουσμάνοφ συνδεόταν με την απελευθέρωση Γάλλων πολιτών που κρατούνθεν στο Αζερμπαϊτζάν, ενώ η πίεση του Λουξεμβούργου για τον Φριντμάν συνδεόταν με διαιτητική αγωγή περίπου 16 δισεκατομμυρίων δολαρίων που είχε καταθέσει ο Φριντμάν κατά του Λουξεμβούργου για δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία.