Ο Τραμπ ανακοίνωσε «ενεργειακή εκεχειρία» ΗΠΑ-Ουκρανίας-Ρωσίας χωρίς επιβεβαίωση από Κίεβο ή Μόσχα

Γιατί έχει σημασία

Η ανακοίνωση Τραμπ, που έγινε χωρίς ορατή προηγούμενη συνεννόηση με το Κίεβο, αφορά άμεσα την τροχιά του πολέμου και τις πολιτικές ενεργειακές υποδομές. Ρωσικά πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές καταγράφηκαν τόσο πριν όσο και μετά τη δήλωση, γεγονός που θέτει υπό αμφισβήτηση το αν η εκεχειρία εφαρμόζεται στην πράξη. Η ρωσική επιβεβαίωση παραμένει το αποφασιστικό στοιχείο, δεδομένου ότι ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία θα τηρήσει τη συμφωνία εφόσον η Μόσχα συμφωνήσει. Ευρωπαίοι ηγέτες (Μακρόν, φον ντερ Λάιεν) τάχθηκαν υπέρ της πρόσκλησης για εκεχειρία, ενώ ανέφεραν ότι η Ρωσία εντείνει τα πλήγματα, καταδεικνύοντας συντονισμένη δυτική διπλωματική στάση.

Τι συνέβη

Στις 11 Οκτωβρίου, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δημοσίευσε στον λογαριασμό του στο Truth Social ότι «από αυτή τη στιγμή, τίθεται σε ισχύ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΚΕΧΕΙΡΙΑ στον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας», ότι «και οι δύο πλευρές συμφώνησαν» και ζήτησε να μην παραβιαστεί η συμφωνία. Η ανάρτηση δεν περιλάμβανε λεπτομέρειες για τη διάρκεια, τις υποδομές που καλύπτει ή τον μηχανισμό ελέγχου συμμόρφωσης, και ο Λευκός Οίκος αρχικά δεν παρείχε διευκρινίσεις.

Ο Ουκρανός Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε στον δημοσιογράφο Μπαράκ Ραβίντ του Axios ότι η ανακοίνωση τού ήταν άγνωστη, αλλά ότι η Ουκρανία θα σεβόταν μια ενεργειακή εκεχειρία εφόσον συμφωνούσε και η Ρωσία. Στη συνέχεια ανέφερε δημόσια ότι η Ουκρανία στηρίζει την εκεχειρία και αναμένει λεπτομέρειες από την αμερικανική πλευρά, ενώ συζήτησε τηλεφωνικά το θέμα με τον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ, τον Φινλανδό πρόεδρο Αλεξάντερ Στουμπ και τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρουτ. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία θα σταματήσει τα πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια εφόσον η Ρωσία σταματήσει τα πλήγματα σε ουκρανικές ενεργειακές υποδομές.

Ούτε η ουκρανική ούτε η ρωσική πλευρά επιβεβαίωσε δημόσια τη συμφωνία κατά τη στιγμή της δημοσίευσης. Βουλευτές της ρωσικής Κρατικής Δούμας δήλωσαν ότι δεν μπορούσαν να επιβεβαιώσουν τη συμφωνία. Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι η Γαλλία στηρίζει άνευ όρων την έκκληση για γνήσια ενεργειακή εκεχειρία, καταλογίζοντας στη Ρωσία ότι συνεχίζει να αρνείται και εντείνει τα πλήγματα. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μετά από τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ζελένσκι, εξέφρασε πλήρη στήριξη στην έκκλησή του για εκεχειρία και ανακοίνωσε πρόσθετη χρηματοδότηση της ΕΕ για drones και πυραύλους με στόχο την ενίσχυση της ουκρανικής αεράμυνας.

Περίπου μία ώρα πριν από τη δήλωση Τραμπ, ο ρωσικός στρατός έπληξε ενεργειακή υποδομή στο Κίεβο, προκαλώντας έκτακτες διακοπές ρεύματος σε τμήματα των συνοικιών Ομπολόν, Σεβτσένκιβσκι, Ντεσνιάνσκι, Ποντίλσκι και Ντνιπρόφσκι, και διακοπές υδροδότησης στις συνοικίες Χολοσίιβσκι, Σολομιάνσκι και τμήματα των Σβιατοσίνσκι και Σεβτσένκιβσκι. Μετά την ανακοίνωση, ο Ζελένσκι ανέφερε ότι η Ρωσία έπληξε σταθμό ηλεκτροπαραγωγής στο Κίεβο με drone Shahed, καθώς και ενεργειακές εγκαταστάσεις στην περιοχή του Χαρκόβου, ενώ ρωσικά drones έπληξαν δύο ενεργειακές εγκαταστάσεις στην περιοχή Ντνιπροπετρόφσκ.

Πώς το περιγράφουν οι ουκρανικές πηγές

Τα ουκρανικά μέσα προβάλλουν κυρίως την αντίδραση του Ζελένσκι: την έκπληξή του για την ανακοίνωση, την υπό όρους ουκρανική στήριξη εφόσον συμφωνήσει και η Ρωσία, και την έκκληση για παροχή λεπτομερειών από τις ΗΠΑ. Υπογραμμίζουν τα συνεχιζόμενα ρωσικά πλήγματα σε ουκρανικές ενεργειακές υποδομές γύρω και μετά την ανακοίνωση, σε αντίθεση με τη δηλωθείσα εκεχειρία. Αναφέρουν επίσης το προηγούμενο της 14ης Σεπτεμβρίου, όπου ανάλογη δήλωση Τραμπ δεν είχε επιβεβαιωθεί, σκιαγραφώντας τη νέα ανακοίνωση με επιφύλαξη. Οι διαβουλεύσεις του Ζελένσκι με τον Καναδό πρωθυπουργό, τον Φινλανδό πρόεδρο και τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ παρουσιάζονται ως μέρος του διπλωματικού συντονισμού της Ουκρανίας με τους συμμάχους. Αρκετά μέσα αναφέρουν την εκτίμηση των Financial Times, που επικαλούνται ουκρανό αξιωματούχο κοντά στον Ζελένσκι, ότι ο Τραμπ βιάστηκε στην ανακοίνωση και ότι δεν υπάρχει ακόμη τελική συμφωνία.

Πώς το περιγράφουν οι διεθνείς πηγές

Το διεθνές ρεπορτάζ στα αγγλικά και στα γερμανικά προβάλλει κυρίως τον ισχυρισμό Τραμπ ότι και οι δύο πλευρές συμφώνησαν και παρουσιάζει την αντίδραση του Ζελένσκι ως έκπληξη αλλά με υπό όρους ετοιμότητα, εστιάζοντας στην απουσία ρωσικής επιβεβαίωσης. Πρακτορεία από το Αζερμπαϊτζάν και το Χονγκ Κονγκ τονίζουν το έλλειμμα αξιοπιστίας μεταξύ του ισχυρισμού Τραμπ και της έλλειψης επιβεβαίωσης από Κίεβο και Μόσχα. Το γερμανόφωνο ρεπορτάζ πλαισιώνει την ιστορία ως μονομερή αμερικανική ανακοίνωση, επισημαίνοντας ότι ο Ζελένσκι δεν γνώριζε. Γαλλόφωνα και αραβόφωνα μέσα επεκτείνουν την πλαισίωση στις συνέπειες: τη στήριξη Μακρόν στην έκκληση, ενώ κατηγορεί τη Ρωσία ότι εντείνει τα πλήγματα, και την πλαισίωση του Al Jazeera που θέτει ερωτήματα για το μέλλον του Ζελένσκι και την τροχιά του πολέμου. Διεθνείς πηγές αναφέρουν ότι ο Πούτιν δεν επιθυμεί συμφωνία πριν τον χειμώνα και ότι οι ΗΠΑ έκαναν οικονομικές παραχωρήσεις (χαλάρωση κυρώσεων στο ρωσικό ντίζελ, προσφορές για κρατικά περιουσιακά στοιχεία), πλαισιώνοντας τη συμφωνία με όρους συναλλαγής.

Πού διαφέρουν οι αναφορές

Η βασική διαφωνία αφορά το αν υπάρχει δεσμευτική συμφωνία ενεργειακής εκεχειρίας. Ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι και οι δύο πλευρές συμφώνησαν και ότι τίθεται σε ισχύ αμέσως· ο Ζελένσκι δήλωσε στους Financial Times και στον Μπαράκ Ραβίντ του Axios ότι η ανακοίνωση τού ήταν άγνωστη, ότι η Ουκρανία δεν έχει πληροφορίες για τέτοια συμφωνία και ότι αναμένει λεπτομέρειες από τις ΗΠΑ. Οι Financial Times, επικαλούμενοι ουκρανό αξιωματούχο κοντά στον Ζελένσκι, ανέφεραν ότι ο Τραμπ βιάστηκε στη δήλωση επειδή δεν υπάρχει ακόμη τελική συμφωνία και ότι ο Πούτιν δεν επιθυμεί συμφωνία πριν τον χειμώνα. Ρώσοι βουλευτές της Κρατικής Δούμας δήλωσαν ότι δεν μπορούσαν να επιβεβαιώσουν τη συμφωνία, με τον πρώτο αντιπρόεδρο της Επιτροπής Ενέργειας Ιγκόρ Ανάνσκιχ να χαρακτηρίζει τις δηλώσεις Τραμπ «λεκτικές επενδύσεις» για τη συγκράτηση των τιμών πετρελαίου.

Δεύτερη διαφωνία αφορά το αν η εκεχειρία έχει πρακτικό αποτέλεσμα. Περίπου μία ώρα πριν από την ανακοίνωση Τραμπ, ο ρωσικός στρατός έπληξε ενεργειακή υποδομή στο Κίεβο, προκαλώντας διακοπές ρεύματος και νερού· μετά την ανακοίνωση, η Ρωσία έπληξε σταθμό ηλεκτροπαραγωγής στο Κίεβο με drone Shahed και ενεργειακές εγκαταστάσεις στο Χάρκοβο, ενώ ρωσικά drones έπληξαν δύο εγκαταστάσεις στην περιοχή Ντνιπροπετρόφσκ. Αντίθετα, ο Τραμπ και υποστηρικτές του Ζελένσκι περιέγραψαν την ανακοίνωση ως πραγματική δέσμευση.

Ιστορικό

Η νέα ανακοίνωση έρχεται μετά από παρόμοια δήλωση Τραμπ στις 14 Σεπτεμβρίου, η οποία επίσης δεν επιβεβαιώθηκε από τις δύο πλευρές και ακολουθήθηκε από συνεχιζόμενα πλήγματα. Στις 22 Σεπτεμβρίου, ο Ζελένσκι δήλωσε μετά από συνομιλίες με τον Τραμπ ότι η Ουκρανία είναι «έτοιμη για κάθε μορφή ενεργειακής εκεχειρίας» με τη Ρωσία. Στις 23 Σεπτεμβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε μετά τη συνάντηση με τον Ρώσο ομόλογό του Σεργκέι Λαβρόφ στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ ότι η Ρωσία και η Ουκρανία ενδιαφέρονται για προσωρινή παύση των αμοιβαίων πληγμάτων σε ενεργειακές υποδομές και εγκαταστάσεις που σχετίζονται με γεωργικές εξαγωγές· την ίδια ημέρα ο Λαβρόφ δήλωσε ότι η Ρωσία δεν θα παύσει τη λεγόμενη «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» για διαπραγματεύσεις «σε κανένα πλαίσιο». Στις 9 Οκτωβρίου, ο Τραμπ ανακοίνωσε μετά από συνομιλία με τον Πούτιν ότι οι ΗΠΑ θα ανοίξουν την αγορά τους στο ρωσικό ντίζελ· το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε προσωρινή άδεια για συναλλαγές με ρωσικό ντίζελ έως τις 7 Απριλίου 2027. Σύμφωνα με αναφορές, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ απείλησαν κατά τις συνομιλίες του Μαϊάμι στις 9 Οκτωβρίου να διακόψουν τη μεταφορά αμερικανικών πληροφοριών προς την Ουκρανία εάν το Κίεβο συνέχιζε τα πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια. Ο Ζελένσκι δήλωσε εκείνη την εβδομάδα ότι η Ρωσία έπληξε 190 ουκρανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις και σκότωσε 153 αμάχους, και ότι η Ουκρανία θα σταματήσει τα πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια εφόσον η Ρωσία σταματήσει τις επιθέσεις σε ουκρανικές ενεργειακές υποδομές.