Ο Τραμπ ζητά νέο πρόεδρο για την Ουκρανία και καταγγέλλει τον Ζελένσκι ότι «δεν κλείνει συμφωνίες»

Γιατί έχει σημασία

Η παρέμβαση ενός Αμερικανού προέδρου που ζητά δημόσια την αλλαγή ηγεσίας σε ενεργό πόλεμο σύμμαχης χώρας αποτελεί πρωτοφανή πίεση. Ήρθε αμέσως μετά τη συμφωνία ΗΠΑ–Ρωσίας για το ρωσικό ντίζελ, την οποία Κίεβο και ευρωπαίοι εταίροι εκλαμβάνουν ως υποχώρηση έναντι της Μόσχας. Ταυτόχρονα, οι διαπραγματεύσεις στο Μαϊάμι διακόπηκαν πρόωρα και η ευρωπαϊκή πλευρά ανακοίνωσε νέο, μεγαλύτερο πακέτο κυρώσεων, γεγονός που δείχνει βαθαίνον διατλαντικό ρήγμα.

Τι συνέβη

Στις 10 Οκτωβρίου ο Ντόναλντ Τραμπ, μιλώντας σε δημοσιογράφους πριν αναχωρήσει για το Τενεσί, δήλωσε ότι «ήρθε η ώρα» η Ουκρανία να εκλέξει νέο πρόεδρο ικανό να κλείσει συμφωνία τερματισμού του πολέμου. Κατηγόρησε τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι «θα μπορούσε να είχε τερματίσει τον πόλεμο πολλές, πολλές φορές, αλλά επέλεξε να μην το κάνει», και επέμεινε ότι οι ουκρανικές επιδρομές σε ρωσικά διυλιστήρια προκαλούν «παγκόσμιο πρόβλημα», ιδίως για τους Αμερικανούς αγρότες.

Οι δηλώσεις ακολούθησαν την ανακοίνωση της 9ης Οκτωβρίου ότι μετά από τηλεφωνική επικοινωνία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν η Ουάσιγκτον θα επιτρέψει την εισαγωγή ρωσικού ντίζελ σε όγκους που θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 4,8 εκατ. τόνους, με το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών να εκδίδει σχετική γενική άδεια έως τις 7 Απριλίου 2027. Σύμφωνα με πηγές, η ουκρανική αντιπροσωπεία που διαπραγματευόταν στο Μαϊάμι με τους αμερικανούς ειδικούς απεσταλμένους Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ δεν είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων για τη συμφωνία, οι συνομιλίες διακόπηκαν πρόωρα και η αντιπροσωπεία επέστρεψε στην Ουκρανία.

Ο Ζελένσκι χαρακτήρισε τη συμφωνία «δώρο στον Πούτιν για τα γενέθλιά του» και είπε ότι η ουκρανική ομάδα χρησιμοποιήθηκε ως «προπέτασμα καπνού». Ο υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα απάντησε ότι ο Ζελένσκι έχει τη στήριξη του ουκρανικού λαού και ότι η επιλογή ηγεσίας ανήκει στους πολίτες. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλλας δήλωσε ότι η ΕΕ θα εγκρίνει στις 12 Οκτωβρίου το μεγαλύτερο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας από την έναρξη της εισβολής, και ότι «δεν είναι η ώρα» για χαλάρωση της πίεσης.

Στη νύχτα 9–10 Οκτωβρίου ρωσικά πλήγματα σκότωσαν τουλάχιστον 20 ανθρώπους στην περιοχή Ζαπορίζια, μεταξύ των οποίων τρία παιδιά, και τραυμάτισαν τουλάχιστον 18. Ο ρωσικός ειδικός απεσταλμένος Κίριλ Ντμίτριεφ χαιρέτισε τις δηλώσεις Τραμπ ως «ορόσημο και ιστορικό γεγονός», ενώ ο βοηθός του Πούτιν Γιούρι Ουσάκοφ ανέφερε ότι στην ίδια τηλεφωνική επικοινωνία ο Πούτιν απέρριψε κάθε ενδεχόμενο ειρηνευτικών συνομιλιών.

Πώς το περιγράφουν οι ουκρανικές πηγές

Οι ουκρανικές πηγές παρουσιάζουν τις δηλώσεις Τραμπ ως απαράδεκτη παρέμβαση στα εσωτερικά μιας χώρας που πολεμά για την επιβίωσή της και τονίζουν την αντίδραση Σιμπίχα, σύμφωνα με την οποία η ηγεσία ανήκει στον ουκρανικό λαό. Η συμφωνία για το ρωσικό ντίζελ παρουσιάζεται ως μονομερής υποχώρηση προς τη Μόσχα που δίνει πόρους για τη συνέχιση του πολέμου και συνδέεται άμεσα με τα πλήγματα στη Ζαπορίζια και το Κίεβο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι η ουκρανική αντιπροσωπεία στο Μαϊάμι δεν είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων, γεγονός που παρουσιάζεται ως παραβίαση της εταιρικής σχέσης. Πολλά δημοσιεύματα αμφισβητούν το 30% της κατεχόμενης επικράτειας που ανέφερε ο Τραμπ, προτείνοντας ποσοστό περί το 19%, και αναδεικνύουν τις δηλώσεις Κάλλας και τις επικείμενες ευρωπαϊκές κυρώσεις ως ένδειξη ότι η Ευρώπη δεν ακολουθεί την αμερικανική προσέγγιση.

Πώς το περιγράφουν οι διεθνείς πηγές

Τα διεθνή μέσα προβάλλουν κυρίως τις ίδιες τις δηλώσεις Τραμπ χωρίς να τις πλαισιώσουν με τη γρήγορη ουκρανική αντίδραση. Δίνουν μεγάλο βάρος στο εγχώριο πολιτικό πλαίσιο των ΗΠΑ, συνδέοντας τόσο τη συμφωνία για το ντίζελ όσο και την πίεση στο Κίεβο με τις τιμές καυσίμων, τη σύγκρουση με το Ιράν και τις επικείμενες ενδιάμεσες εκλογές. Παρουσιάζουν επίσης πιο εμφανώς τη ρωσική αντίδραση, με τον Κίριλ Ντμίτριεφ να χαιρετίζει τις δηλώσεις Τραμπ ως «ορόσημο». Ορισμένα δημοσιεύματα αναπαράγουν την αμερικανική αιτιολόγηση ότι τα ουκρανικά πλήγματα στα διυλιστήρια πλήττουν τους Αμερικανούς καταναλωτές, χωρίς να αμφισβητούν ρητά τα ποσοστά που ανέφερε ο Τραμπ, και δίνουν λιγότερο χώρο στις ευρωπαϊκές αντιδράσεις και στα θύματα της Ζαπορίζια σε σχέση με τα ουκρανικά μέσα.

Πού διαφέρουν οι αναφορές

Οι πηγές διαφωνούν σχετικά με το ακριβές σημείο όπου έγιναν οι δηλώσεις στις 10 Οκτωβρίου: άλλες αναφέρουν τον Λευκό Οίκο, άλλες τη στρατιωτική βάση Andrews στο Μέριλαντ πριν από την αναχώρηση για το Τενεσί, και μία αναφέρει απλώς το Μέριλαντ. Επίσης, ο Τραμπ διατύπωσε διαφορετικά τη θέση του για τα αίτια του πολέμου: είπε ότι ξεκίνησε λόγω «ανικανότητας» και δεν θα είχε συμβεί αν είχε κερδίσει τις αμερικανικές εκλογές του 2020, ενώ άλλη πηγή παρουσιάζει τον ισχυρισμό ως «αν ήταν πρόεδρος το 2022». Η φράση προς τον Ζελένσκι για τα διυλιστήρια παρατίθεται σε τρεις παραλλαγές: «κάνε ό,τι θέλεις, αλλά μην χτυπάς το ντίζελ», «μπορείς να κάνεις ό,τι θέλεις στη Ρωσία, μη χτυπάς τα διυλιστήρια», ή ότι τα πλήγματα αποτελούν «παγκόσμιο πρόβλημα». Τέλος, ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι η Ρωσία κατέχει το 30% της ουκρανικής επικράτειας με πάνω από 2 εκατ. νεκρούς, ενώ τα ίδια δημοσιεύματα αλλού αναφέρουν ποσοστό περίπου 19% και δεν επιβεβαιώνουν τους αριθμούς των θυμάτων.

Ιστορικό

Στις 9 Οκτωβρίου ο Τραμπ είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Πούτιν, μετά την οποία ανακοίνωσε ότι η Ρωσία θα προμηθεύσει αμέσως άνω των 300.000 τόνους ντίζελ, 500.000 τόνους τον Νοέμβριο, ένα εκατομμύριο στη συνέχεια και έως τρία εκατομμύρια επιπλέον, ενώ το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε γενική άδεια έως τις 7 Απριλίου 2027. Τη στιγμή της ανακοίνωσης, ουκρανοί και ευρωπαίοι διαπραγματευτές συναντώνταν στο Μαϊάμι με τους αμερικανούς ειδικούς απεσταλμένους Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ. Σύμφωνα με τον βοηθό του Πούτιν Γιούρι Ουσάκοφ, ο Πούτιν απέρριψε στην ίδια κλήση κάθε πιθανότητα ειρηνευτικών συνομιλιών. Την ίδια νύχτα, ρωσικά πλήγματα στη Ζαπορίζια σκότωσαν τουλάχιστον 20 ανθρώπους, μεταξύ των οποίων τρία παιδιά, και ρωσικοί πύραυλοι έπληξαν το Κίεβο. Η Ουκρανία αμύνεται εδώ τέσσερα και πλέον χρόνια· από τις 24 Φεβρουαρίου 2022 ισχύει στρατιωτικός νόμος που απαγορεύει εκλογές, ενώ ο Τραμπ ξεκίνησε τη θητεία του τον Ιανουάριο του 2025. Σχετική δημοσκόπηση του Κιέβου (KIIS) έδειξε ότι το 71% των Ουκρανών τάσσεται κατά της διεξαγωγής εκλογών εν μέσω πολέμου, ενώ το 53% θεωρεί ότι ο Ζελένσκι θα πρέπει να περιοριστεί σε μία θητεία.