ΗΠΑ-Ρωσία: συμφωνία Τραμπ-Πούτιν για ρωσικό ντίζελ και «ενεργειακή εκεχειρία» που προκαλεί αντιδράσεις

Γιατί έχει σημασία

Οι ΗΠΑ ανέστειλαν για έξι μήνες τις κυρώσεις στις εξαγωγές ρωσικών καυσίμων, αποδυναμώνοντας την πίεση προς τη Μόσχα και δίνοντάς της πρόσθετα έσοδα για τη χρηματοδότηση του πολέμου κατά της Ουκρανίας. Παράλληλα, η ανακοίνωση «ενεργειακής εκεχειρίας», που σύμφωνα με το Λευκό Οίκο αφορά μόνο τα διυλιστήρια, εγείρει ανησυχίες ότι ωφελεί ασύμμετρα τη Ρωσία, η οποία διαθέτει πολύ περισσότερα διυλιστήρια από την Ουκρανία. Η δημόσια σύγκρουση Τραμπ-Ζελένσκι, σε συνδυασμό με τη συμμαχική κριτική, ώθησε την ΕΕ να προετοιμάσει τη μεγαλύτερη δέσμη κυρώσεων στην ιστορία της κατά της Ρωσίας.

Τι συνέβη

Στις 9 Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ συμφώνησε στην προμήθεια 300.000 έως 3 εκατομμυρίων τόνων ρωσικού ντίζελ στις αμερικανικές και παγκόσμιες αγορές, με στόχο, όπως δήλωσε, τη μείωση των τιμών των καυσίμων. Σύμφωνα με το CNN, οι ΗΠΑ ανέστειλαν για έξι μήνες τις κυρώσεις στις εξαγωγές ρωσικών καυσίμων, ανοίγοντας τον δρόμο για την επανέναρξη των πωλήσεων ρωσικού ντίζελ. Η Ρωσία αναμένεται να αποστείλει αρχικά πάνω από 300.000 τόνους, 500.000 τόνους τον Νοέμβριο και 1 εκατομμύριο τόνους αργότερα. Το Κρεμλίνο ήρε πρόωρα την απαγόρευση εξαγωγών ντίζελ που είχε επιβάλει τον Ιούλιο του 2026 εξαιτίας των ουκρανικών πληγμάτων σε ρωσικά διυλιστήρια.

Το βράδυ της 9ης Οκτωβρίου, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαρακτήρισε την απόφαση αδύναμη και επανέλαβε ότι η χαλάρωση των κυρώσεων αποτελεί «φανερή αδυναμία» που ωφελεί τη Μόσχα. Σημείωσε επίσης ότι ο Τραμπ διαπραγματευόταν με τον Πούτιν ενώ διεξάγονταν συνομιλίες Ουκρανίας-ΗΠΑ στο Μαϊάμι. Ο Τραμπ απάντησε επικρίνοντας τον Ζελένσκι και δηλώνοντας ότι «ήρθε η ώρα η Ουκρανία να εκλέξει νέο πρόεδρο», ενώ τον κατηγόρησε ότι μπορεί να τερματίσει τον πόλεμο αλλά δεν το πράττει.

Στις 11 Οκτωβρίου, ο Τραμπ ανακοίνωσε μέσω Truth Social ότι τέθηκε σε ισχύ από εκείνη τη στιγμή «ενεργειακή εκεχειρία» μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας, ισχυριζόμενος ότι και τα δύο μέρη συμφώνησαν. Ωστόσο, λίγο πριν την ανάρτηση, το Κίεβο ανέφερε ρωσικό πλήγμα σε ενεργειακή εγκατάσταση στην πρωτεύουσα που προκάλεσε διακοπές ρεύματος. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η ανακοίνωση τον αιφνιδίασε και ότι η Ουκρανία ήταν έτοιμη να σταματήσει τα πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια μόνο εφόσον η Ρωσία σταματήσει τα πλήγματα στην ουκρανική ενεργειακή υποδομή. Σύμφωνα με το Axios, επικαλούμενο αξιωματούχο του Λευκού Οίκου, η εκεχειρία αφορά μόνο τα διυλιστήρια, όχι την ενεργειακή υποδομή ευρύτερα.

Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ δήλωσε στον Ζελένσκι ότι η συμφωνία ΗΠΑ-Ρωσίας αντιφάσκει με τις συμμαχικές προσπάθειες για ειρήνη στην Ευρώπη και θα δώσει πρόσθετους πόρους στη Μόσχα. Ο ύπατος εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής, Κάγια Κάλας, δήλωσε ότι η ΕΕ καλωσορίζει την εκεχειρία μόνο εφόσον τηρηθεί, αλλά δεν έχει δει ακόμη τη Ρωσία να συμμορφώνεται, και προειδοποίησε ότι μια συμφωνία που περιορίζεται στα διυλιστήρια ωφελεί σαφώς τη Ρωσία. Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ χαρακτήρισε τις ευρωπαϊκές αντιδράσεις «υποκριτικές», υποστηρίζοντας ότι οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν πληρώσει τη Ρωσία περισσή.

Πώς το περιγράφουν οι διεθνείς πηγές

Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και ο Καναδάς εξέφρασαν ανησυχία για τη συμφωνία. Ο Μαρκ Κάρνεϊ δήλωσε ότι η συμφωνία αντιφάσκει με τις συμμαχικές προσπάθειες για ειρήνη στην Ευρώπη και προσφέρει στη Ρωσία πρόσθετους πόρους, διαβεβαιώνοντας τον Ζελένσκι ότι ο Καναδάς θα διατηρήσει και, εάν χρειαστεί, θα ενισχύσει τις κυρώσεις. Η Κάγια Κάλας προειδοποίησε ότι η εκεχειρία που περιορίζεται στα διυλιστήρια ωφελεί τη Ρωσία ασύμμετρα, δεδομένου ότι η Ουκρανία διαθέτει μόνο ένα διυλιστήριο. Η Λετονή υπουργός Εξωτερικών Μπάιμπα Μπράζε κάλεσε την Ευρώπη να «κοιτάξει πρώτα στον καθρέφτη της», επικαλούμενη την πρόσφατη αφαίρεση δύο φιλοπότεινων ολιγαρχών από τις λίστες κυρώσεων. Παράλληλα, ο Σκοτ Μπέσεντ υπερασπίστηκε τη συμφωνία, χαρακτηρίζοντας τις ευρωπαϊκές αντιδράσεις «υποκριτικές» και υποστηρίζοντας ότι οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν πληρώσει τη Ρωσία περισσότερα από όσα έχουν δώσει στην Ουκρανία λόγω της εξάρτησής τους από το ρωσικό ενεργειακό.

Πού διαφέρουν οι αναφορές

Υπάρχει σαφής αναντιστοιχία μεταξύ της εκτίμησης του Τραμπ ότι η συμφωνία θα μειώσει τις τιμές καυσίμων και των αναλυτών που επικαλείται το CNN, οι οποίοι αμφισβητούν ότι οι ρωσικοί όγκοι μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τις παγκόσμιες τιμές ντίζελ. Ο Μπέσεντ παρουσίασε την ευρωπαϊκή εξάρτηση από το ρωσικό ενεργειακό ως το βασικό πρόβλημα και απέρριψε την ευρωπαϊκή κριτική ως «υποκριτική», ενώ η Κάλας και ο Κάρνεϊ υποστήριξαν ότι η συμφωνία αντιφάσκει με τις συμμαχικές προσπάθειες για ειρήνη και ωφελεί τη Μόσχα. Επιπλέον, ο Τραμπ περιέγραψε τη συμφωνία της 11ης Οκτωβρίου ως πλήρως συμφωνημένη «ενεργειακή εκεχειρία», αλλά το Λευκό Οίκο διευκρίνισε ότι αφορά μόνο τα διυλιστήρια, ενώ ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η ανακοίνωση τον αιφνιδίασε και κατήγγειλε ότι η Ρωσία είχαν ήδη παραβιάσει την εκεχειρία.

Ιστορικό

Τον Ιούλιο του 2026 η Ρωσία είχε επιβάλει απαγόρευση εξαγωγών ντίζελ εξαιτίας των ουκρανικών πληγμάτων σε ρωσικά διυλιστήρια· την ήρεήραν πρόωρα ώστε να καταστεί δυνατή η ροή προς τις ΗΠΑ. Τον Σεπτέμβριο ο Τραμπ υπέγραψε τη νομοθεσία κυρώσεων (νόμος Lindsey Graham), με τις περισσότερες διατάξεις να τίθενται σε ισχύ στις 18 Οκτωβρίου, αλλά με ρήτρα προεδρικής εξαίρεσης που, σύμφωνα με αναφορές, η κυβέρνηση χρησιμοποιεί. Νωρίτερα τον Σεπτέμβριο, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είχαν δημοσίως θέσει την ιδέα μιας ενεργειακής εκεχειρίας μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας.