Ο Τραμπ ανακοίνωσε «μεγάλη» συμφωνία για ποτάσα από τη Λευκορωσία — ο Λουκασένκο λέει ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμες ποσότητες

Γιατί έχει σημασία

Η ανακοινωθείσα συμφωνία θα εμβάθυνε την οικονομική εμπλοκή των ΗΠΑ με το καθεστώς Λουκασένκο, το οποίο υπόκειται σε δυτικές κυρώσεις εν μέρει λόγω της υποστήριξής του στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Αγορές λευκορωσικής ποτάσας από τις ΗΠΑ θα δημιουργούσαν μια νέα πηγή εσόδων για το Μινσκ, ενώ η διαμετακόμιση μέσω ΕΕ και γειτονικών κρατών παραμένει αποκλεισμένη από κυρώσεις. Το επεισόδιο αναδεικνύει μια ρωγμή μεταξύ της αμερικανικής και της ευρωπαϊκής/βαλτικής πολιτικής κυρώσεων έναντι της Λευκορωσίας, περιπλέκοντας τον διατλαντικό συντονισμό. Οι κινήσεις της κυβέρνησης Τραμπ —συμπεριλαμβανομένης της προηγούμενης άρσης κυρώσεων σε Belaruskali, Belarusian Potash Company, Lakokraska και Bellesbumprom με αντάλλαγμα την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων— σηματοδοτούν μια ευρύτερη πορεία εξομάλυνσης με το Μινσκ, την οποία η νέα συμφωνία θα επεκτείνει. Ο ισχυρισμός Λουκασένκο ότι η Λευκορωσία δεν μπορεί να προμηθεύσει τις ζητούμενες ποσότητες εγείρει αμφιβολίες για την εμπορική βιωσιμότητα της συμφωνίας.

Τι συνέβη

Στις 21 Σεπτεμβρίου, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε μέσω ανάρτησης στον λογαριασμό του στο Truth Social ότι η Ουάσιγκτον εργάζεται για μια «μεγάλης κλίμακας» συμφωνία αγοράς καλιούχων λιπασμάτων (ποτάσας) από τη Λευκορωσία, ισχυριζόμενος ότι η τιμή θα είναι σημαντικά χαμηλότερη από αυτήν που πληρώνουν οι ΗΠΑ στον Καναδά. Χαρακτήρισε τη συμφωνία πολύ καλό νέο για τους Αμερικανούς αγρότες και κτηνοτρόφους.

Ο αυτοαποκαλούμενος πρόεδρος της Λευκορωσίας Αλεξάντερ Λουκασένκο αντέτεινε ότι η χώρα του δεν διαθέτει ελεύθερες ποσότητες ποτάσας για τις ΗΠΑ, καθώς όλα είναι ήδη συμβολαιοποιημένα, και ότι ακόμη κι αν ήθελε δεν θα μπορούσε να προμηθεύσει τις απαιτούμενες ποσότητες.

Η ανακοίνωση ήρθε λίγο πριν τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές και εν μέσω κλιμάκωσης του εμπορικού πολέμου με τον Καναδά με αμοιβαίους δασμούς. Οι δασμοί των ΗΠΑ δεν εφαρμόζονται σε ορισμένα από τα σημαντικότερα φυσικά εξαγόμενα προϊόντα που αγοράζουν οι ΗΠΑ από τον Καναδά, μεταξύ των οποίων πετρέλαιο, ποτάσα και κρίσιμα ορυκτά.

Σε κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, ο Τραμπ δήλωσε ότι η συμφωνία δεν θα ωφελήσει τη Ρωσία.

Πού διαφέρουν οι αναφορές

Οι πηγές δεν αναφέρουν κάποια συγκεκριμένη ουκρανική οπτική. Ωστόσο, η συμφωνία αγγίζει ζητήματα ουκρανικού ενδιαφέροντος: οι ΗΠΑ έχουν πιέσει την Ουκρανία να άρει περιορισμούς στα λευκορωσικά λιπάσματα, τα οποία αποτελούν σημαντική πηγή χρηματοδότησης για το καθεστώς Λουκασένκο, ενώ η Λευκορωσία υποστηρίζει τη Ρωσία στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Ο Μοτούζας ανέφερε ότι η Λιθουανία δεν μπορεί να επηρεάσει τις διευθετήσεις ΗΠΑ-Λευκορωσίας.

Ιστορικό

Τον Μάρτιο του 2025 η κυβέρνηση Τραμπ ήρε τις αμερικανικές κυρώσεις στους παραγωγούς λευκορωσικής ποτάσας Belaruskali και Belarusian Potash Company με αντάλλαγμα την απελευθέρωση ομάδας πολιτικών κρατουμένων από το καθεστώς Λουκασένκο. Στις 16 Σεπτεμβρίου, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Λευκορωσία Τζον Κολ ανακοίνωσε στο Μινσκ την απελευθέρωση 25 πολιτικών κρατουμένων, μετά την οποία οι ΗΠΑ ήραν και τις κυρώσεις στις Lakokraska και Bellesbumprom.

Πριν τις κυρώσεις, η ποτάσα αποτελούσε σημαντική πηγή συναλλάγματος για τη Λευκορωσία. Το 2021 η Λευκορωσία προμήθευσε τις ΗΠΑ με πάνω από 700.000 τόνους ποτάσας, επί συνολικών αμερικανικών εισαγωγών περίπου 13 εκατομμυρίων τόνων, σχεδόν 90% εκ των οποίων προερχόμενο από τον Καναδά. Ο Καναδάς είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής ποτάσας παγκοσμίως, με το 53% των καναδικών εξαγωγών προς τις ΗΠΑ να καλύπτει το 80% των αμερικανικών αναγκών.

Τον Μάιο του 2025 οι ΗΠΑ ζήτησαν από τη Λιθουανία, την Πολωνία και την Ουκρανία να άρουν τις κυρώσεις στη λευκορωσική ποτάσα ώστε να επιτραπεί η διαμετακόμιση μέσω της επικράτειάς τους. Οι κυρώσεις της ΕΕ εμποδίζουν επί του παρόντος τη διαμετακόμιση λευκορωσικών λιπασμάτων μέσω της Λιθουανίας προς το λιμάνι του Κλάιπεντα.

Ο Λιθουανός ΥΠΕΞ Κεστουτίς Μπουντρις ανέφερε ότι περίπου 1.000 άτομα που η Λιθουανία θεωρεί πολιτικούς κρατούμενους παραμένουν στις λευκορωσικές φυλακές, ενώ η Λιθουανία κατηγορεί το Μινσκ για υβριδικές επιχειρήσεις κατά κρατών της ΕΕ —μεταξύ άλλων μέσω μεταναστευτικών ροών, λαθρεμπορίου και εκτοξεύσεων μπαλονιών— και ότι τον Σεπτέμβριο η Λευκορωσία πραγματοποίησε στρατιωτικές ασκήσεις κοντά στην Πολωνία και τη Λιθουανία, κοντά στον Σουβάλκι Κόριντορ.