Πολωνός ευρωβουλευτής της άκρας δεξιάς κατέστρεψε μνημείο της UPA κοντά στα πολωνο-ουκρανικά σύνορα

Γιατί έχει σημασία

Η υπόθεση αφορά εν ενεργεία ευρωβουλευτή που κατέστρεψε μνημείο σε ταφικό χώρο και δημοσίευσε ο ίδιος το βίντεο, εγείροντας ζητήματα λογοδοσίας για αιρετούς αξιωματούχους. Θίγει ένα ευαίσθητο πεδίο της πολωνο-ουκρανικής ιστορικής μνήμης — UPA, Βολυνία, τιμή προς αμφιλεγόμενες μορφές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου — σε μια στιγμή που η ουκρανική ευρωπαϊκή προοπτική είναι ήδη πολιτικά συνδεδεμένη με αυτά τα ζητήματα, σύμφωνα με τον αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών Bosacki. Οι πολωνικές αρχές χειρίζονται την υπόθεση και ως πιθανό έγκλημα μίσους με εθνικό κίνητρο, ενώ Ουκρανοί σχολιαστές τη συνδέουν με την πολυετή αναστολή διμερών αδειών εκταφής, υποδεικνύοντας ενδεχόμενη διπλωματική επιπλοκή.

Τι συνέβη

Ο Grzegorz Braun, ηγέτης του ακροδεξιού κόμματος «Confederation of the Polish Crown» και μέλος της πολωνικής Σεjm και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, μετέβη μαζί με τον συνάδελφό του στο κόμμα Marcin Miksza στο χωριό Białystok της κοινότητας Dołhobyczów, στην περιφέρεια Λούμπλιν κοντά στα πολωνο-ουκρανικά σύνορα. Εκεί, με σφυριά, χτύπησαν τον γρανιτένιο οβελίσκο και έσπασαν τις χαραγμένες επιγραφές, μεταξύ αυτών, σύμφωνα με Ουκρανό σχολιαστή, και το Τρίζουβο, το εθνόσημο της Ουκρανίας. Ο ίδιος ο Braun δημοσίευσε βίντεο του γεγονότος στο X (Twitter), συνοδεύοντάς το με ανάρτηση στην οποία ζητούσε την άμεση απομάκρυνση του μνημείου και ισχυριζόταν ότι αυτό «προσβάλλει τη μνήμη των θυμάτων της ουκρανικής γενοκτονίας των Πολωνών», υποστηρίζοντας επίσης ότι η ανέγερσή του ήταν παράνομη — ισχυρισμός που, σύμφωνα με το OKO.press, δεν αναιρεί τη νομική προστασία του ταφικού χώρου.

Η πολωνική αστυνομία ξεκίνησε έρευνα στις 6 Σεπτεμβρίου, συλλέγοντας αποδεικτικά στοιχεία και καταθέσεις μαρτύρων, χωρίς συλλήψεις κατά την έναρξή της. Η υπόθεση εξετάζεται, μεταξύ άλλων, για βεβήλωση μνημείου και ταφικού χώρου, φθορά ξένης περιουσίας και πιθανό έγκλημα μίσους με εθνικό κίνητρο. Η εκπρόσωπος του υπουργείου Εσωτερικών και Διοίκησης Karolina Gałecka δήλωσε ότι οι δράστες δεν θα μείνουν ατιμώρητοι.

Πώς το περιγράφουν οι ουκρανικές πηγές

Όλες οι παρεχόμενες πηγές είναι ουκρανικές και παρουσιάζουν ομοιόμορφα τον Braun ως «σκανδαλώδη» ή «ουκρανοφοβικό» πολιτικό και «υπερεθνικιστή», δίνοντας έμφαση στον αποτροπιασμό. Τα πρωτοσέλιδα τονίζουν την ακροδεξιά ταυτότητά του, την εικόνα των τσεκουριών και την καταστροφή μνημείου της UPA, όχι νομικές ή γραφειοκρατικές πτυχές. Η κάλυψη αναδεικνύει τη βανδαλιστική επίθεση του καλοκαιριού του 2026, την επίσημη καταδίκη της από την ουκρανική πρεσβεία και — μέσω του Birchak — την πολυετή αναστολή των πολωνικών αδειών εκταφής, παρουσιάζοντας την πράξη ως μέρος επαναλαμβανόμενου μοτίβου και όχι ως μεμονωμένο περιστατικό. Κεντρικός σχολιαστής εμφανίζεται ο Ουκρανός στρατιωτικός-ιστορικός Volodymyr Birchak, προσδίδοντας ουκρανική φωνή στην κάλυψη αντί πολωνικών επίσημων ή ανεξάρτητων πολωνικών μέσων.

Πού διαφέρουν οι αναφορές

Οι πηγές διαφέρουν ως προς το εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε: ορισμένες αναφέρουν τσεκούρια/μπαλτάδες («sokyry-moloty»), άλλες σφυριά/βαριοπούλες. Τα επίπεδα εμπιστοσύνης διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των πηγών για τα ίδια γεγονότα — για παράδειγμα, ο αριθμός των 41 ταφέντων στρατιωτών κυμαίνεται μεταξύ 0,65 και 0,98 — ενώ χαμηλότερη εμπιστοσύνη (0,65–0,7) φέρουν κυρίως τα στοιχεία που μεταφέρουν τους ισχυρισμούς του Volodymyr Birchak για τις άδειες εκταφής και τις αποκαταστάσεις.

Ιστορικό

Ο κατεστραμμένος οβελίσκος βρίσκεται στον ταφικό χώρο 41 Ουκρανών στρατιωτών που σκοτώθηκαν σε μάχες με τη σοβιετική NKVD τον Φεβρουάριο του 1946· η μνημειακή θέση υπάρχει από τη δεκαετία του 1990, ενώ η σημερινή γρανιτένια μορφή της τοποθετήθηκε το 2019. Το μνημείο είχε ήδη βανδαλιστεί τουλάχιστον δύο φορές: το καλοκαίρι του 2026 με χρώμα και κομμένη αψίδα, γεγονός που καταδίκασε επίσημα η ουκρανική πρεσβεία, και λίγο πριν από το βίντεο του Braun, όταν άγνωστοι έβλαψαν τις επιγραφές.

Ο Braun ηγείται του ακροδεξιού κόμματος «Confederation of the Polish Crown» και έχει τεκμηριωμένο ιστορικό αντιουκρανικών ενεργειών και λοιπών σκανδάλων: τον Δεκέμβριο του 2024 έσβησε με πυροσβεστήρα κεριά εβραϊκού μενορά στη Σεjm, ενώ υπήρξε ο μόνος βουλευτής που καταψήφισε ψήφισμα υποστήριξης της Ουκρανίας λίγο πριν τη ρωσική εισβολή. Είχε επίσης αφαιρέσει ουκρανικές σημαίες από δημόσιους χώρους — τον Ιούνιο του 2024 από τον Τύμβο του Kościuszko στην Κρακοβία χωρίς άδεια, και τον Απρίλιο του 2025 στο Biała Podlaska.

Τέλος, το OKO.press ανέφερε ότι οι ταφικοί χώροι στην Πολωνία προστατεύονται νομικά ανεξαρτήτως τυχόν γραφειοκρατικών παραλείψεων κατά την ανέγερση μνημείου πάνω σε αυτούς, αντικρούοντας τον ισχυρισμό του Braun περί παράνομης εγκατάστασης.