Το Ανώτατο Αντι-Διαφθοράς Δικαστήριο διατάσσει την Εθνική Τράπεζα να ερευνήσει τις αρνήσεις τραπεζών σε πληρωμές εγγυοδοσίας

Γιατί έχει σημασία

Η υπόθεση αναδεικνύει μια συστημική δυσλειτουργία: κατηγορούμενοι σε σημαντική υπόθεση κατά της διαφθοράς παραμένουν σε προφυλάκιση παρά τις δικαστικές αποφάσεις που επιτρέπουν την αποφυλάκιση με εγγυοδοσία, επειδή οι τράπεζες αρνούνται να δεχθούν τις πληρωμές. Οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι η πρακτική αυτή αντίκειται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και στο Σύνταγμα της Ουκρανίας. Παράλληλα, το δικαστήριο έχει θέσει τη συμπεριφορά της κεντρικής τράπεζας υπό δικαστικό έλεγχο, ζητώντας της να εξηγήσει αν η ίδια καθοδηγεί τις τράπεζες — κάτι που θίγει την αξιοπιστία των θεσμών κατά της διαφθοράς σε μια περίοδο που η NABU και η Εισαγγελία (SAP) διώκουν πρώην ανώτερους αξιωματούχους.

Τι συνέβη

Στις 24 Σεπτεμβρίου, ανακριτής του Ανώτατου Αντι-Διαφθοράς Δικαστηρίου (HACC/ВАКС) έκανε δεκτή ένσταση της υπεράσπισης της Iryna Mudra, πρώην αναπληρώτριας επικεφαλής της Προεδρικής Διοίκησης, σχετικά με τις αρνήσεις τραπεζών να δεχθούν την πληρωμή της εγγυοδοσίας της. Το δικαστήριο έκρινε ότι οι αρνήσεις μπορεί να παραβιάζουν τα δικαιώματα της κρατούμενης και διέταξε την Εθνική Τράπεζα της Ουκρανίας (NBU) εντός 24 ωρών να ελέγξει αν οι τράπεζες μπλοκάρουν πληρωμές εγγυοδοσίας προς λογαριασμούς του HACC και, εφόσον οι αρνήσεις κριθούν αβάσιμες, να λάβει μέτρα ώστε να ολοκληρωθούν. Η NBU πρέπει επίσης να παραδώσει στο δικαστήριο και την υπεράσπιση την αλληλογραφία και τις συστάσεις της προς τις τράπεζες για πληρωμές «εγγυοδοσίας», καθώς και αναφορές μαζικών αρνήσεων. Η απόφαση είναι οριστική και δεν υπόκειται σε έφεση.

Η ένσταση της Mudra έρχεται σε συνέχεια κοινής δήλωσης έξι ουκρανικών οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων που ζήτησαν από την NBU να σταματήσει να επιτρέπει στις τράπεζες να απορρίπτουν τέτοιες πληρωμές, χαρακτηρίζοντάς τες «απαράδεκτη πρακτική» που καθιστά την εγγυοδοσία «εικονική». Οι οργανώσεις ανέφεραν ότι οι τράπεζες απορρίπτουν ακόμη και μικρά ποσά (10, 100 και 1.000 UAH) και πληρωμές από δικηγόρους ή συγγενείς, επικαλούμενες «εσωτερικούς κανόνες» και, σύμφωνα με πηγές, ανεπίσημες συστάσεις της NBU. Στην ίδια υπόθεση «Forrest Gump», ο κατηγορούμενος Vadym Stoliar δήλωσε ότι μπορεί να καταθέσει εγγυοδοσία 300 εκατ. UAH, αλλά οι τράπεζες αρνήθηκαν επίσης να εκτελέσουν τις πληρωμές, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ακύρωσαν και τις συμβάσεις τραπεζικής εξυπηρέτησης μαζί του.

Πού διαφέρουν οι αναφορές

Οι πηγές αποδίδουν τις αρνήσεις είτε σε συστάσεις της NBU προς τις τράπεζες να μην εκτελούν πληρωμές εγγυοδοσίας προς λογαριασμούς του HACC είτε σε εσωτερικούς κανόνες των τραπεζών και ταξινόμηση των κεφαλαίων ως «υψηλού κινδύνου» από τα τμήματα χρηματοοικονομικής παρακολούθησης. Η NBU δημόσια αρνείται κάθε «χειροκίνητη παρέμβαση» και χαρακτήρισε γελοίους τους ισχυρισμούς ότι 15 τράπεζες αρνήθηκαν πληρωμές «ύστερα από κλήση της», διευκρινίζοντας ότι η κάθε συναλλαγή αποφασίζεται από την τράπεζα βάσει ανάλυσης κινδύνου. Από την άλλη, οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η υπεράσπιση της Mudra υποστηρίζουν ότι οι πληρωμές απορρίπτονται μόνο και μόνο επειδή στο πεδίο «αιτιολογία» αναγράφεται «εγγυοδοσία» και ο δικαιούχος είναι λογαριασμός του HACC.

Παράλληλα, η βουλευτής Olha Vasylevska-Smahliuk αμφισβήτησε δημόσια την εκτελεστότητα της απόφασης του HACC, επισημαίνοντας ότι η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου (μεταξύ άλλων στην απόφαση της 23ης Μαΐου 2018, υπόθεση αρ. 243/6674/17) και το Ποινικό Τμήμα του Αρείου Πάγου έχουν επανειλημμένα κρίνει ότι ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας δεν προβλέπει απόφαση ανακριτή που να διατάσσει τέτοιου είδους έλεγχο, ενώ έθεσε και ζήτημα παραβίασης τραπεζικού απορρήτου κατά τη συμμόρφωση εντός 24 ωρών.

Ιστορικό

Η υπόθεση «Forrest Gump» ανακοινώθηκε στις 19 Αυγούστου από την Εθνική Αντι-Διαφθοράς Υπηρεσία της Ουκρανίας (NABU) και την Ειδική Αντι-Διαφθοράς Εισαγγελία (SAP) και αφορά σχέδιο υφαρπαγής της κρατικής τράπεζας Sense Bank, το οποίο, σύμφωνα με την έρευνα, χρησιμοποιήθηκε —μεταξύ άλλων— για τη νομιμοποίηση 150 εκατ. UAH μετρητών που προορίζονταν για την κατάθεση εγγυοδοσίας υπέρ κατηγορουμένου στην υπόθεση «Midas», ταυτοποιημένου από τα μέσα ως τον πρώην υπουργό Ενέργειας και Δικαιοσύνης Herman Halushchenko. Την ίδια ημέρα, ο Πρόεδρος Volodymyr Zelensky υπέγραψε διάταγμα με το οποίο απέπεμψε την Iryna Mudra από τη θέση της αναπληρώτριας επικεφαλής της Προεδρικής Διοίκησης, λίγες ώρες μετά την έναρξη των ερευνητικών πράξεων. Στις 25 Αυγούστου, το HACC επέβαλε στη Mudra προληπτικό μέτρο της κράτησης με εναλλακτική την καταβολή εγγυοδοσίας 20 εκατ. UAH· η εισαγγελία είχε ζητήσει 150 εκατ. UAH, επικαλούμενη περιουσιακά στοιχεία της κατηγορουμένης που υπερβαίνουν τα 250 εκατ. UAH. Η Mudra κατάφερε να καταθέσει 5 εκατ. UAH από δικά της κεφάλαια πριν δεσμευτούν οι λογαριασμοί της, ενώ οι προσπάθειες του συζύγου της να καταβάλει το υπόλοιπο απορρίφθηκαν από τράπεζες. Άλλοι εμπλεκόμενοι στην ίδια υπόθεση είναι ο πρώην βουλευτής Maksym Mykytas, ο νυν βουλευτής του πρώην κόμματος OPFL Vadym Stoliar, ο γενικός διευθυντής νομικών θεμάτων της Προεδρικής Διοίκησης Viktor Dubovyk και ο Valentyn Yelizarov.