Φον ντερ Λάιεν: Πρόταση για Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας και «Πρωτόκολλο Έκτακτης Ασφάλειας»
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 16 Σεπτεμβρίου στο Στρασβούργο, πρότεινε τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας με εταίρους όπως η Ουκρανία, η Βρετανία, η Νορβηγία και ο Καναδάς, καθώς και νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφαλείας με «Πρωτόκολλο Έκτακτης Ασφάλειας» που θα λειτουργεί ως ανάλογο του Άρθρου 4 του ΝΑΤΟ. Το σκεπτικό της πρότασης στηρίζεται στις εντεινόμενες υβριδικές ρωσικές επιθέσεις και στην κλονιζόμενη διατλαντική σχέση υπό τον Ντόναλντ Τραμπ.
Βασικά σημεία
- Η Φον ντερ Λάιεν πρότεινε τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας με τη συμμετοχή εταίρων, μεταξύ των οποίων Ουκρανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Νορβηγία και Καναδάς.
- Πρότεινε επίσης «Πρωτόκολλο Έκτακτης Ασφάλειας», ευρωπαϊκό ανάλογο του Άρθρου 4 του ΝΑΤΟ, που θα ενεργοποιείται με αίτημα ενός κράτους-μέλους και θα συγκαλεί όλα τα κράτη-μέλη για συντονισμό απάντησης.
- Η νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφαλείας θα παρουσιαστεί από κοινού με την Ύπατη Εκπρόσωπο Κάια Κάλας.
- Η Φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε τα πρόσφατα περιστατικά σε Δανία, Λιθουανία, Πολωνία και Λειψία ως ρωσικές επιθέσεις σε ευρωπαϊκό έδαφος.
- Για την Ουκρανία ανακοίνωσε αγορά αμερικανικών πυραύλων Patriot και κοινό ευρωπαϊκό σύστημα αεροάμυνας στο πλαίσιο του προγράμματος «Freya».
- Η πρόταση παρουσιάστηκε ως απάντηση τόσο στις ρωσικές επιθέσεις όσο και στην αμφισβήτηση της αμερικανικής δέσμευσης, μετά τις απειλές Τραμπ για τη Γροιλανδία και την επανεξέταση της παρουσίας αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη.
Γιατί έχει σημασία
Η πρόταση σηματοδοτεί μια σημαντική θεσμική στροφή της ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής, με τη δημιουργία ενός φόρουμ ηγετών και ενός μηχανισμού ταχείας διαβούλευσης εκτός ΝΑΤΟ, σε μια περίοδο που η Ευρώπη βλέπει τις υβριδικές ρωσικές επιθέσεις να εντείνονται και τις διατλαντικές σχέσεις να δοκιμάζονται υπό τον Ντόναλντ Τραμπ. Η ρητή ένταξη της Ουκρανίας στο προτεινόμενο Συμβούλιο και οι συγκεκριμένες δεσμεύσεις (Patriot, κοινή αεροάμυνα «Freya») αναδεικνύουν τον ρόλο του Κιέβου ως εταίρου, όχι μόνο ως αποδέκτη βοήθειας.
Τι συνέβη
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εκφώνησε στις 16 Σεπτεμβρίου την ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο. Πρότεινε τη σύσταση Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας ως φόρουμ ηγετών της ΕΕ με εταίρους όπως η Ουκρανία, η Βρετανία, η Νορβηγία, ο Καναδάς και άλλοι, καθώς και νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφαλείας που θα παρουσιάσει από κοινού με την Ύπατη Εκπρόσωπο Κάια Κάλας. Κεντρικό στοιχείο της πρότασης είναι ένα «Πρωτόκολλο Έκτακτης Ασφάλειας», ευρωπαϊκό ανάλογο του Άρθρου 4 του ΝΑΤΟ, που θα μπορεί να ενεργοποιείται με αίτημα οποιουδήποτε κράτους-μέλους και θα συγκαλεί όλα τα κράτη-μέλη για να συντονίσουν ευρωπαϊκή απάντηση, να αποτρέψουν περαιτέρω κλιμάκωση και να μετριάσουν τις συνέπειες. Η Φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε τις υβριδικές απειλές — κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, εμπρησμούς και παραβιάσεις με drones — ως αυξανόμενες καθημερινά και ολοένα λιγότερο «υβριδικές», αναφέροντας πρόσφατα περιστατικά σε Δανία, Λιθουανία, Πολωνία και Λειψία ως ρωσικές επιθέσεις σε ευρωπαϊκό έδαφος. Για την Ουκρανία, ανακοίνωσε την αγορά αμερικανικών πυραύλων αναχαίτισης Patriot και τη δημιουργία κοινού ευρωπαϊκού συστήματος αεροάμυνας στο πλαίσιο του προγράμματος «Freya». Παράλληλα, πρότεινε την ένταξη του Καναδά ως συνδεδεμένου μέλους της ΕΕ και νέο Ευρωπαϊκό Μέσο Στρατηγικών Δυνατοτήτων, ευθυγραμμισμένο με το ΝΑΤΟ, για ικανότητες όπως ο ανεφοδιασμός αέρος-αέρος και η αεροάμυνα. Τις προτάσεις στήριξε ο επικεφαλής της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος Μάνφρεντ Βέμπερ, ο οποίος μίλησε για «27 στρατούς-μπονσάι» και ζήτησε κοινές δομές διοίκησης, ευρωπαϊκά drones και δορυφόρους.
Πού διαφέρουν οι αναφορές
Στις πηγές που διατέθηκαν υπάρχει μία μικρή ασυμφωνία ως προς το ποιός χαρακτήρισε την πτώση ρωσικού drone σε οικιστικό κτίριο στο Galați ως πληρούσα τα κριτήρια για ενεργοποίηση του Άρθρου 4 του ΝΑΤΟ: οι περισσότερες πηγές αποδίδουν τη δήλωση στη Ρουμάνα υπουργό Εξωτερικών Oana Țoiu, ενώ μία πηγή την αποδίδει στον Ουκρανό υπουργό Εξωτερικών Sybiha.
Ιστορικό
Το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ επιτρέπει σε κάθε κράτος-μέλος να ζητήσει διαβουλεύσεις με τους συμμάχους όταν θεωρεί ότι απειλείται η εδαφική του ακεραιότητα και θεωρείται προκαταρκτικό βήμα πριν από την ενεργοποίηση του Άρθρου 5. Προτάσεις για Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας έχουν διατυπωθεί από τη δεκαετία του 1980, επανεμφανίστηκαν μετά τη ρήξη της ΕΕ λόγω του πολέμου στο Ιράκ το 2003 και αναζωογονήθηκαν το 2017 από τον τότε πρόεδρο της Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ και τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, χωρίς όμως αποτέλεσμα λόγω βρετανικών αντιρρήσεων. Μεταξύ των πρόσφατων περιστατικών που επικαλέστηκε η Φον ντερ Λάιεν: στις 3 Σεπτεμβρίου η κοπτικό της Δανικής Υπηρεσίας Ασφαλείας Emil Grøsholm αποκάλυψε σχέδια ρωσικής δολιοφθοράς σε δανικές αμυντικές βιομηχανίες, στις 14 Σεπτεμβρίου ρωσική φρεγάτα έριξε φωτοβολίδες κατά δανικού στρατιωτικού ελικοπτέρου, στις 15 Σεπτεμβρίου ρωσικό drone κατέπεσε στη Λιθουανία αφού καταρρίφθηκε από ιταλικά μαχητικά της βάσης Šiauliai, και στη Λειψία εντοπίστηκε drone κοντά σε ουκρανικό αεροσκάφος. Το κόμμα CDU του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς και η Ρουμάνα υπουργός Εξωτερικών Oana Țoiu είχαν ήδη ζητήσει την ενεργοποίηση του Άρθρου 4 του ΝΑΤΟ μετά τα πρόσφατα περιστατικά.