GREVIO: Πρώτη έκθεση για την εφαρμογή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης στην Ουκρανία

Γιατί έχει σημασία

Πρόκειται για την πρώτη επίσημη αξιολόγηση του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με την εφαρμογή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης από την Ουκρανία μετά την επικύρωσή της το 2022. Η έκθεση υπογραμμίζει συγκεκριμένα νομικά κενά —όπως η μη ποινικοποίηση της παρενόχλησης, οι ήπιες ποινές και η μη έναρξη δικογραφιών χωρίς προσωπική καταγγελία— που επηρεάζουν την προστασία γυναικών και κοριτσιών εν μέσω πολέμου. Παράλληλα, καταγράφει τη συσχέτιση μεταξύ στρατιωτικής θητείας και σοβαρής ενδοοικογενειακής βίας, θέτοντας ζητήματα πολιτικής για το PTSD, την επανένταξη και την πρόληψη σε επίπεδο οικογένειας. Τέλος, η GREVIO καλεί την Ουκρανία να διευρύνει την προστασία πέρα από την ενδοοικογενειακή βία, ώστε να καλύπτονται όλες οι μορφές βίας κατά των γυναικών που προβλέπει η Σύμβαση.

Τι συνέβη

Στις 4 Σεπτεμβρίου, η GREVIO —η ομάδα εμπειρογνωμών του Συμβουλίου της Ευρώπης για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας— δημοσίευσε την πρώτη βασική έκθεση αξιολόγησης για την εφαρμογή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης από την Ουκρανία. Η αξιολόγηση βασίστηκε στην κρατική έκθεση της Ουκρανίας, σε υλικό από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και στα αποτελέσματα τριήμερης επισκέψης αξιολόγησης στο Κίεβο.

Η GREVIO αναγνώρισε την πολιτική βούληση της ουκρανικής κυβέρνησης και τα μέτρα που ελήφθησαν μετά την επικύρωση της Σύμβασης τον Ιούλιο του 2022 εν μέσω της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής. Μεταξύ αυτών: ο νόμος του 2017 για την πρόληψη και καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας, η θέσπιση διοικητικής ευθύνης για τη σεξουαλική παρενόχληση το 2024, η ενίσχυση το 2023–2024 του δικτύου εξειδικευμένων υπηρεσιών (καταφύγια, κέντρα κρίσης, τηλεφωνικές γραμμές, νομική και ψυχολογική στήριξη), τα περίπου 700 πολυκλαδικά κινητά συνεργεία στην ύπαιθρο, η δημιουργία Εθνικού Εκπαιδευτικού Κέντρου για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας, η μαζική εκπαίδευση της Εθνικής Αστυνομίας, της εισαγγελίας και της SBU στη διερεύνηση της σεξουαλικής βίας που συνδέεται με τον πόλεμο, καθώς και η εισαγγελική μονάδα για την ενδοοικογενειακή βία.

Ωστόσο, η GREVIO εντόπισε σοβαρά κενά. Η παρενόχληση δεν έχει ακόμη ποινικοποιηθεί. Οι ποινές για διάφορες μορφές βίας κρίνονται ήπιες και περιορίζονται συχνά σε πρόστιμα και κοινωφελή εργασία, χωρίς αποτρεπτικό χαρακτήρα. Για ορισμένα αδικήματα δεν ανοίγει δικογραφία χωρίς προσωπική καταγγελία του θύματος. Η GREVIO κάλεσε επίσης την Ουκρανία να διασφαλίσει την ομοιόμορφη εφαρμογή της Σύμβασης σε ολόκληρη τη χώρα και να καλύψει όλες τις μορφές βίας κατά των γυναικών, όχι μόνο την ενδοοικογενειακή, και να επιβάλλει αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένης της φυλάκισης όπου απαιτείται.

Πού διαφέρουν οι αναφορές

Τα δημοσιεύματα διαφέρουν ως προς τη συνολική τους τονικότητα: ορισμένα παρουσιάζουν την έκθεση κυρίως ως αναγνώριση της προόδου της Ουκρανίας υπό συνθήκες πολέμου, ενώ άλλα δίνουν έμφαση στα νομικά και θεσμικά κενά που εντόπισε η GREVIO.

Ιστορικό

Η Ουκρανία επικύρωσε τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης τον Ιούλιο του 2022 και η ισχύς της ξεκίνησε την 1η Νοεμβρίου 2022. Η χώρα είχε ήδη εγκρίνει το 2017 νόμο για την πρόληψη και καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας και, το 2024, θέσπισε διοικητική ευθύνη για τη σεξουαλική παρενόχληση. Το 2023–2024 επεκτάθηκε δίκτυο εξειδικευμένων υπηρεσιών στήριξης (καταφύγια, κέντρα κρίσης, τηλεφωνικές γραμμές, νομική και ψυχολογική βοήθεια), συμπεριλαμβανομένων περίπου 700 πολυκλαδικών κινητών συνεργείων που εξυπηρετούν και αγροτικές περιοχές. Στο γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα έχει συσταθεί εξειδικευμένη μονάδα για την ενδοοικογενειακή βία, ενώ κινητές αστυνομικές ομάδες αντιμετώπισης τέτοιων περιστατικών λειτουργούν από το 2018. Μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή, η Εθνική Αστυνομία, η εισαγγελία και η SBU εκπαιδεύτηκαν στη διερεύνηση της σεξουαλικής βίας που συνδέεται με τον πόλεμο.